Handleiding — Wetenschap
Deze handleiding richt zich tot kristallografen, fysici, chemici en mineralogen. Ze vat het theoretische kader zonder omwegen samen en zegt daarna precies wat de engine van Laue berekent: de conventies, de modellen, hun grenzen en hun referenties. De formules zijn hier standaard uitgeklapt.
Documenten, conventies en exactheid
In Laue
Een .laue-document is een leesbaar JSON-bestand waarvan het schema gepubliceerd is. Het is identiek op Mac, iPad en pc. De engine (LaueCore) rekent in exacte rationale getallen voor alles wat met symmetrie te maken heeft: operaties, posities, Wyckoff-coördinaten. Voor de geometrie, de diffractie en de verfijning gaat hij over op drijvendekommagetallen. Een als 1/3 ingetypte coördinaat blijft 1/3; een decimale waarde dicht bij een eenvoudige breuk (0.33333) wordt bij het importeren van een bestand naar die breuk afgerond.
De conventies zijn die van de International Tables for Crystallography, deel A: conventionele cellen, 530 opstellingen beschreven door hun Hall-symbool, Wyckoff-letters en georiënteerde symbolen van de plaatssymmetrie. De engine wordt gecontroleerd met een reeks referenties: de operaties van de 530 opstellingen, de Wyckoff-posities, de uitdovingen en de poederpatronen van bekende structuren.
Het gebruik Wetenschap in de instellingen geeft de internationale en orbifold-symbolen, en zet de diffractie op de voorgrond.
Rooster, basis en metrische tensor
Theorie
Een rooster wordt, op een isometrie na, beschreven door zijn metrische tensor . Die bevat alles wat niet van de oriëntatie afhangt: afstanden, hoeken, volume. Het reciproke rooster heeft als metriek . Een basiswisseling transformeert de coördinaten met en de metriek tot . De Miller-indices transformeren zoals de basis, met ; de coördinaten contragrediënt.
De veertien Bravais-typen volgen uit de indeling van de roosters naar hun holoëdrie (de puntgroep van het rooster) en hun centrering. De conventionele cel wordt zo gekozen dat de basis aan die holoëdrie is aangepast. De centreringsvectoren (I: ½,½,½; F: ½,½,0 en permutaties; C: ½,½,0; R in hexagonale assen: ⅔,⅓,⅓ en ⅓,⅔,⅔) behoren tot de translatiegroep.
De formules
In Laue
Het onderdeel Cel toont alleen de vrije parameters van het kristalstelsel van de groep; de andere worden daaruit afgeleid. Het volume, de afstanden en de bindingen worden met berekend. De opstelling van de groep legt de basis vast: voor een monokliene groep de keuze van de unieke as (b of c) en van de cel (1, 2, 3); voor een romboëdrische groep hexagonale (H) of romboëdrische (R) assen. Laue reduceert de cel niet (geen Niggli-reductie): de cel is die van de gekozen opstelling.
Puntgroepen en Laue-klassen
Theorie
Het lineaire deel van een operatie die een rooster invariant laat, is in een basis van dat rooster een gehele matrix met determinant ±1. Het spoor is dus geheel, en daaruit volgt de kristallografische beperking: alleen de orden 1, 2, 3, 4 en 6. De eindige ondergroepen van die haar respecteren, vormen 32 geometrische klassen. Elf daarvan zijn centrosymmetrisch: dat zijn de Laue-klassen, waartoe elk diffractiepatroon herleid wordt bij afwezigheid van anomale verstrooiing (wet van Friedel).
Het principe van Neumann eist dat elke tensor van een fysische eigenschap invariant is onder de puntgroep. Bijvoorbeeld: piëzo-elektriciteit, een polaire tensor van rang 3, is nul in de 11 centrosymmetrische klassen en in de klasse 432; pyro-elektriciteit bestaat alleen in de 10 polaire klassen.
De formules
Stereografische projectie van een richting met colatitude en azimut , op het equatorvlak van de cirkel met straal :
In Laue
Het Stereogram toont de puntgroep met haar elementen en de baan van een algemene richting (polen van het noordelijk halfrond als punten, van het zuidelijk als cirkels). Is er een positie geselecteerd, dan toont het haar plaatssymmetriegroep, georiënteerd in de cel. De kristalklasse wordt in Hermann–Mauguin-notatie gegeven, met het kristalstelsel.
Ruimtegroepen, Seitz en Hall
Theorie
Een ruimtegroep is een discrete ondergroep van de euclidische groep waarvan de translatieondergroep een rooster is. Het quotiënt is isomorf met de puntgroep . Men stelt voor door nevenklassenrepresentanten , of door uitgebreide 4 × 4-matrices. Het intrinsieke deel van de translatie van een operatie van orde onderscheidt een schroefas of glijspiegelvlak van een rotatieas of spiegelvlak: men berekent het door de machten van de operatie op te tellen. De rest van is een positieterm, die de ligging van het element vastlegt.
De 230 typen ruimtegroepen zijn de equivalentieklassen onder affiene coördinatentransformaties die de oriëntatie behouden: 219 affiene typen, waaronder 11 enantiomorfe paren (P4₁/P4₃, P3₁21/P3₂21…). Het Hermann–Mauguin-symbool benoemt het type en zijn symmetrierichtingen. Het Hall-symbool (Hall, 1981) geeft expliciet een stel voortbrengers in een gegeven coördinatenstelsel, en duidt dus een opstelling ondubbelzinnig aan.
De formules
Intrinsiek deel (glij- of schroefcomponent) van een operatie van orde , en positieterm:
De vaste punten van geven de ligging van het element: .
In Laue
Het groepsveld aanvaardt een nummer, een kort of volledig HM-symbool, een opstelling (227:1, 14:b2) of een Hall-symbool (Hall: -P 2ybc). Elk van de 530 opstellingen wordt opgebouwd uit haar Hall-symbool. De symmetrie-elementen zijn geometrische objecten in de zin van de Tables: een as of een vlak met alle operaties die het delen, bepaald door de ontbinding hierboven. Ze worden getekend met de grafische symbolen van deel A, en de Projectie van de Tables geeft de diagrammen daarvan weer, met de hoogte van de vlakken. Het filter Orden zondert de assen van een gegeven orde af.


De symbolen van de Tables
Wat de Tables zeggen
De diagrammen in deel A van de International Tables geven elk symmetrie-element weer met een grafisch symbool (paragraaf 1.4 van de uitgave van 2006, hoofdstuk 2.1 van die van 2016: ze zijn gelijk). Laue tekent deze symbolen in de 3D-weergave, de projectie van de Tables, de stereogrammen en de betegelingen; de figuren in deze tabellen komen uit dezelfde bibliotheek als de app. De notatie is die van de Tables, met de partiële elementen tussen haakjes; de intrinsieke translatie wordt gegeven als fractie van de kortste roostertranslatie langs de as of de glijrichting.
Assen loodrecht op de tekening, symmetriepunten
| Symbool | Element | Notatie | Intrinsieke translatie |
|---|---|---|---|
![]() | Tweetallige rotatie-as; tweetallig punt in het vlak | 2 | — |
![]() | Schroefas 2₁ | 2₁ | |
![]() | Drietallige rotatie-as; drietallig punt in het vlak | 3 | — |
![]() | Schroefas 3₁ | 3₁ | |
![]() | Schroefas 3₂ | 3₂ | |
![]() | Viertallige rotatie-as; viertallig punt in het vlak | 4 (2) | — |
![]() | Schroefas 4₁ | 4₁ (2₁) | |
![]() | Schroefas 4₂ | 4₂ (2) | |
![]() | Schroefas 4₃ | 4₃ (2₁) | |
![]() | Zestallige rotatie-as; zestallig punt in het vlak | 6 (3, 2) | — |
![]() | Schroefas 6₁ | 6₁ (3₁, 2₁) | |
![]() | Schroefas 6₂ | 6₂ (3₂, 2) | |
![]() | Schroefas 6₃ | 6₃ (3, 2₁) | |
![]() | Schroefas 6₄ | 6₄ (3₁, 2) | |
![]() | Schroefas 6₅ | 6₅ (3₂, 2₁) | |
![]() | Inversiecentrum | — | |
![]() | Rotatie-inversie-as 3̄ | (3, ) | — |
![]() | Rotatie-inversie-as 4̄ | (2) | — |
![]() | Rotatie-inversie-as 6̄ | — | |
![]() | Tweetallige as met een inversiecentrum | 2/m () | — |
![]() | Schroefas 2₁ met een inversiecentrum | 2₁/m () | |
![]() | Viertallige as met een inversiecentrum | 4/m (, 2, ) | — |
![]() | Schroefas 4₂ met een inversiecentrum | 4₂/m (, 2, ) | |
![]() | Zestallige as met een inversiecentrum | 6/m (, , 3, 2, ) | — |
![]() | Schroefas 6₃ met een inversiecentrum | 6₃/m (, , 3, 2₁, ) |
De staarten van een schroefas verlengen haar zijden. Een as nₖ draagt er n/ggd(n, k): 4₂ heeft er twee, 6₂ en 6₄ drie, 6₃ twee, overeenkomstig de partiële elementen 2, 3₂, 3₁ en 2₁ die ze bevatten. Hun zin keert om tussen enantiomorfe assen: 3₁ en 3₂, 4₁ en 4₃, 6₁ en 6₅, 6₂ en 6₄. Het symbool van een viertallige as wordt getekend als ruit of met zijden evenwijdig aan de ribben van de cel. Een inversiecentrum op de as geeft het symbool n/m, gemarkeerd met een witte stip; op een as 4₂ of 6₃ worden de punten 4̄ en 6̄ niet gemarkeerd.
Tweetallige assen in het vlak van de tekening
| Symbool | Element | Notatie | Intrinsieke translatie |
|---|---|---|---|
![]() | Tweetallige rotatie-as | 2 | — |
![]() | Schroefas 2₁ | 2₁ |
Vlakken loodrecht op de tekening, symmetrielijnen
| Symbool | Element | Notatie | Intrinsieke translatie |
|---|---|---|---|
![]() | Spiegelvlak; spiegellijn in het vlak | m | — |
![]() | „Axiaal” glijspiegelvlak, glijding in de tekening; glijspiegellijn in het vlak | a, b of c; g | van een translatie langs de lijn |
![]() | „Axiaal” glijspiegelvlak, glijding naar de waarnemer toe | a, b of c | van een translatie loodrecht op de tekening |
![]() | „Dubbel” glijspiegelvlak (gecentreerde cellen) | e | twee glijdingen: langs de lijn en loodrecht op de tekening |
![]() | „Diagonaal” glijspiegelvlak | n | één glijding met twee componenten, langs de lijn en loodrecht erop |
![]() | „Diamant”-glijspiegelvlak (paar vlakken, gecentreerde cellen) | d | langs de lijn en loodrecht erop; de pijl toont de richting in de tekening waarvoor de loodrechte component positief is |
Voor a, b, c en n hangt de lijnsoort af van de richting van de glijding ten opzichte van de tekening, niet van de letter: dezelfde gestippelde lijn is in de ene beschrijving een c-vlak, in een andere een n-vlak (R3̄c in hexagonale of romboëdrische assen).
Vlakken evenwijdig aan de tekening
| Symbool | Element | Notatie | Intrinsieke translatie |
|---|---|---|---|
![]() | Spiegelvlak | m | — |
![]() | „Axiaal” glijspiegelvlak | a, b of c | van een translatie in de richting van de pijl |
![]() | „Dubbel” glijspiegelvlak (gecentreerde cellen) | e | in de richting van de ene of de andere pijl |
![]() | „Diagonaal” glijspiegelvlak | n | in de richting van de pijl |
![]() | „Diamant”-glijspiegelvlak (paar vlakken, gecentreerde cellen) | d | in de richting van de pijl, dus een kwart van een diagonaal van de vlakgecentreerde cel |
![]() | Een spiegelvlak op de hoogten en | m | — |
Deze symbolen staan linksboven in het diagram, met hun benen langs de ribben van de cel. Een breuk h duidt het paar vlakken op de hoogten h en h + ½ aan; zonder breuk liggen de vlakken op de hoogten 0 en ½.
In Laue
De Projectie van de Tables bekijkt de cel vanaf de kant waarnaar de gekozen richting wijst, zoals de diagrammen: langs c wijst a omlaag en b naar rechts, en een schroefas draait in de zin van de Tables. Laat de aanwijzer even op een element rusten: een tooltip noemt het en geeft zijn richting, zijn positie () en zijn intrinsieke translatie; als meerdere elementen samenvallen, somt de tooltip ze allemaal op.
Banen, plaatssymmetrie en Wyckoff-posities
Theorie
De stabilisator van een punt (zijn plaatssymmetrie) is eindig, en isomorf met een ondergroep van . Een Wyckoff-positie is de verzameling punten waarvan de stabilisatoren in geconjugeerd zijn. Het is een vereniging van banen, geparametriseerd door 0 tot 3 vrije coördinaten. Haar multipliciteit in de conventionele cel is . De letters volgen de volgorde van de Tables, van de meest symmetrische (a) tot de algemene positie.
De keuze van een letter voor een structuur is maar bepaald op een automorfisme na: de euclidische normalisator van verwisselt sommige posities (bijvoorbeeld 4a en 4b van Fm-3m). Twee beschrijvingen die zo verschillen, zijn dezelfde structuur.
De formules
met het aantal roosterpunten van de conventionele cel (1 voor P, 2 voor A, B, C en I, 3 voor R in hexagonale assen, 4 voor F).
In Laue
De Wyckoff-posities worden door de engine berekend uit de operaties: stabilisatoren, conjugatie, affiene variëteiten (punten, lijnen, vlakken) modulo het rooster. Hun letters en georiënteerde symbolen komen uit een referentietabel. De inspector van een positie geeft haar Wyckoff-positie, haar multipliciteit en haar georiënteerde plaatsgroep (.3m, 4m.m). Wordt een atoom in de weergave verplaatst, dan klikt het vast op de speciale variëteiten die het kruist, en Op … blijven dwingt het langs de zijne te schuiven. De coördinaten blijven exact.
Elementen, samenstelling en dichtheid
Theorie
De inhoud van de cel geeft de formule, het aantal formule-eenheden en de berekende dichtheid, de eerste controle van een structuur. De covalente stralen geven een verwachte bindingslengte, de som van de stralen van de twee atomen, nuttig om de bindingen in een onbekende structuur op te sporen.
De formules
In Laue
Het periodiek systeem omvat de elementen 1 tot 103, met massa, elektronenconfiguratie, elektronegativiteit volgens Pauling, covalente straal (Cordero et al., 2008) en gangbare oxidatietoestanden (gegevens van pymatgen). De formule volgt de elektropositieve volgorde, en de Hill-volgorde wanneer de structuur koolstof bevat. De getekende bindingen verbinden atomen waarvan de afstand de som van de covalente stralen benadert; twee ionen met hetzelfde teken worden nooit verbonden. Bindingen die de cellen verlaten (aanzetten), zijn standaard verborgen; wie de optie Bindingen verbergen die de cellen verlaten uitvinkt, maakt ze zichtbaar, voor de volledige coördinatie.
Coördinatiepolyeders: de hoekpunten zijn de buren die aan het centrale atoom gebonden zijn (hetzelfde criterium als voor de getekende bindingen, tot atomen één cel buiten de box) en elektronegatiever zijn dan het; het polyeder is hun convexe omhulsel, waarvan de coplanaire driehoeken tot één vlak worden samengevoegd (de vierkanten van de fluorietkubus). Standaardcentra: de elementen waarvan de polyeders vier tot acht hoekpunten hebben; dus Ti en niet Sr in SrTiO₃ (Sr heeft twaalf O), V en niet C in een carbide. De vlakken worden samen met de atomen en de bindingen op diepte gesorteerd.
Structuurformaten
In Laue
Het menu Structuur leest en schrijft verschillende formaten.
- CIF (core CIF): de groep wordt eerst herkend aan de verzameling operaties
_space_group_symop_operation_xyz(of_symmetry_equiv_pos_as_xyz), vergeleken met de 530 opstellingen. Lukt dat niet, dan leest Laue het Hall-symbool, daarna het HM-symbool. Coördinaten dicht bij een breuk met kleine noemer worden daarnaar afgerond, en de atomen worden opnieuw op hun speciale positie gezet. - SHELX (
.ins,.res):LATTenSYMM, CELL, atomen. - POSCAR (VASP): alle atomen van de cel, zonder symmetrie. Laue zoekt de ruimtegroep waarvan de banen de atomen reproduceren, en houdt één atoom per baan. Een primitieve cel van een gecentreerd rooster wordt gelezen zoals ze is, in een kleinere groep.
- Alleen schrijven: extended XYZ (ASE, Ovito), PDB (CRYST1) en CGD, het netwerk dat Systre en de RCSR lezen om een topologie te benoemen.
Vlakgroepen, orbifolds en tweekleurige groepen
Theorie
De 17 vlakgroepen zijn de ruimtegroepen in dimensie 2: 5 Bravais-roosters, 10 puntklassen. Conway en Thurston beschrijven ze door de topologie van het quotiënt , de orbifold. De notatie somt de draaicentra (cijfers), de spiegels (*), de spiegelhoeken, de glijspiegelingen (×) en de handvatten (∘) op. Het magic theorem geeft de voorwaarde waaronder een orbifold euclidisch is: de som van de kosten is precies 2.
De tweekleurige groepen (zwart-witgroepen, of Shubnikov-groepen) zijn de paren met van index 2 in : de operaties van verwisselen de kleuren. Er zijn er 46 in het vlak. De groep–ondergroeprelaties met dezelfde cel (translationengleiche ondergroepen) verbinden de groepen door het wegvallen van symmetrie-elementen.
De formules
Kosten in de orbifold-notatie: 2 voor ∘, 1 voor × en voor *, voor een draaicentrum van orde buiten een spiegel, voor een spiegelhoek van orde .
In Laue
De werkplaats voor het vlak toont de groepen met internationaal symbool en orbifold-notatie. Ze toont het fundamenteel domein, de operaties en de Wyckoff-posities van het vlak, en ook de ondergroepen en supergroepen met dezelfde cel. Twee kleuren kiest een ondergroep van index 2; de operaties die de kleuren verwisselen, worden in rood getekend. De Omvang beperkt de tekening tot een blok van n × m cellen vanaf de oorsprongscel (bij een fries: n cellen), afgesneden langs de rand, voor figuren en exports. Geplaatste motieven gedragen zich als de atomen van de werkplaats Kristal: ze klikken vast op de speciale posities, en hun multipliciteit en plaatssymmetrie worden gecontroleerd.

Friesgroepen
Theorie
De zeven friesgroepen zijn de discrete ondergroepen van de isometrieën van het vlak die een rechte invariant laten en waarvan de translaties vormen. Ze worden hier genoteerd met het symbool van vier tekens (p1, p1m1, p11m, p11g, p2, p2mm, p2mg), in orbifold-notatie (∞∞, *∞∞, ∞*, ∞×, 22∞, *22∞, 2*∞) en met de namen van Conway.
In Laue
De keuze Betegeling | Fries | Rozet geeft toegang tot de friezen. De strook wordt getekend over de hoogte b.
Rozetgroepen
Theorie
De eindige ondergroepen van zijn de cyclische groepen en de diëdergroepen (stelling van Leonardo). Hun orde is niet beperkt. Het zijn de puntgroepen van het vlak; de tien daarvan die kristallografisch zijn (n = 1, 2, 3, 4, 6), zijn de klassen van de vlakgroepen.
In Laue

Een rozetdocument heeft als groep „rosette Cn” of „rosette Dn”, met n van 1 tot 24. De groep wordt weergegeven in Schoenflies-notatie, in Hermann–Mauguin-notatie (8mm, 5m) en in orbifold-notatie (8•, *8•). De posities staan in cartesische coördinaten, waarbij de straal van de figuur 1 is. De controles (kopieën, plaatssymmetrie, aantal motieven) zijn die van de andere werkplaatsen.
Kinematische diffractietheorie
Theorie
In de Born-benadering (enkelvoudige verstrooiing) is de verstrooide amplitude de fouriergetransformeerde van de verstrooiende dichtheid. Voor een kristal is die dichtheid de convolutie van het rooster met de celinhoud: de amplitude is alleen op de punten van het reciproke rooster niet nul, en is daar gelijk aan de structuurfactor. De atomaire verstrooiingsfactor , met , neemt voor röntgenstraling af met de hoek (elektronenwolk); voor neutronen is hij constant (coherente verstrooiingslengte ). Isotrope thermische beweging voegt de Debye–Waller-factor toe.
De systematische uitdovingen komen voort uit operaties met een translatie die niet nul is. Bij een centrering wordt vermenigvuldigd met . Bij een operatie doven de reflecties uit waarvoor en . Deze integrale, zonale en seriële voorwaarden wijzen een verzameling verenigbare groepen aan, niet één enkele groep.
De meting geeft en verliest de fasen. De Fourier-synthese heeft ze nodig; de Patterson-functie, de autocorrelatie van de dichtheid, kan zonder en toont de interatomaire vectoren. Directe methoden en charge flipping herwinnen de fasen uit alleen de intensiteiten; Laue implementeert ze niet.
De formules
In Laue
Voor vlakke patronen berekent Laue over alle verstrooiers van de cel, genormaliseerd op . Door de symmetrie uitgedoofde reflecties worden met een ring gemarkeerd, en de Laue-klasse wordt aangegeven. De vergrote weergave (zoom tot ×64, herberekening van het zichtbare gebied) wordt geëxporteerd als vector-PDF en als CSV. De Fourier-synthese reconstrueert het patroon met de ware, nul- of willekeurige fasen, en de Patterson-kaart toont de vectoren tussen motieven.
Quasikristallen en modelverzamelingen
Theorie
Een modelverzameling (Meyer) verkrijgt men door snede en projectie. Men vertrekt van een rooster in irrationele positie, en houdt de punten waarvan de loodrechte projectie in een venster valt. Heeft de rand van maat nul, dan is het diffractiespectrum zuiver puntvormig. De pieken liggen op de evenwijdige projecties van het duale rooster, met als amplitude de fouriergetransformeerde van het venster. De Fourier-module heeft een rang groter dan de dimensie: er zijn 4 gehele indices nodig om het Penrose-patroon te indiceren.
Penrose komt voort uit (vijfhoekige vensters), Ammann–Beenker uit (achthoekig venster). De multigridmethode van De Bruijn is duaal aan de snede: één tegel per kruising van twee families lijnen. Een uniforme verschuiving van het venster (phason-vrijheidsgraad) levert een lokaal ononderscheidbare betegeling op, op het omklappen van tegels na. De inflatie van Penrose heeft factor , die van Ammann–Beenker .
De zichtbare punten van een rooster, met onderling ondeelbare coördinaten, vormen een zwakke modelverzameling. Ze is geen Delone-verzameling (ze heeft willekeurig grote gaten), maar haar diffractie is zuiver puntvormig (Baake, Moody en Pleasants, 2000).
De formules
-vrije punten van (: de zichtbare punten), dichtheid en Bragg-intensiteiten op de punten met noemer zonder -de macht:
In Laue
De werkplaats bouwt de drie betegelingen op met een multigrid (5, 4 en 6 families lijnen), en Penrose ook door inflatie. De schuifregelaars Phason verschuiven de roosters, en de Loodrechte ruimte toont het beeld van elk hoekpunt in . De diffractie wordt over de hoekpunten berekend: Bragg-pieken, of een intensiteitskaart op logaritmische schaal. De versieringen (Penrose-bogen, girih-vlechtwerk, De Bruijn-linten) en de tegelontwerper zijn ornament; ze veranderen de diffractie van de hoekpunten niet.

Laue-methode
Theorie en model
Een vast éénkristal wordt belicht met witte straling, van tot . In de Ewald-constructie zijn alle bollen met straal tussen die grenzen tegelijk aanwezig. Elk punt van het reciproke rooster dat tussen de kleinste en de grootste bol ligt, diffracteert de golflengte waarvan de bol erdoorheen gaat. De gediffracteerde richting hangt alleen af van de richting van : de harmonischen vallen samen in één vlek, met . De vlakken van een zone met as diffracteren op een kegel met as . Op een vlakke film tekent die kegel een ellips in transmissie en een hyperbool bij terugkaatsing.
De wet van Friedel maakt het diagram centrosymmetrisch in intensiteit, afgezien van anomale verstrooiing. Zijn symmetrie is de ondergroep van de Laue-klasse die de bundelrichting vastlaat: 4mm langs [001] voor , 3m langs c voor . De methode identificeert zo een van de elf Laue-klassen en geeft de oriëntatie, maar niet de absolute intensiteiten: elke vlek mengt meerdere golflengten en meerdere harmonischen.
Het model in Laue veronderstelt een vlak spectrum in de band, een ongepolariseerde bundel, en geen absorptie, extinctie of mozaïciteit: de vlekken zijn puntvormig. De intensiteit van een vlek is de som, over haar harmonischen binnen de band, van vermenigvuldigd met de polarisatiefactor en de Lorentzfactor van de Laue-methode, . De intensiteiten worden genormaliseerd op de sterkste vlek.
Het inverse probleem geeft de oriëntatie. Een vlek op op een film op afstand legt de richting van de gediffracteerde straal vast. De normaal van de reflecterende vlakken is evenwijdig aan , want . Haar projecties op , en zijn evenredig met , , , omdat . Alleen de richting van is toegankelijk: , en dus , blijven onbekend. Om te indiceren vergelijkt men de hoeken tussen normalen, berekend met de reciproke metrische tensor, met die van een model. Twee geïndiceerde vlekken volstaan dan om de oriëntatiematrix vast te leggen (Busing en Levy, 1967). Bij terugkaatsing leest men de hoeken traditioneel af op het net van Greninger.
De formules
In Laue
De bundel is gericht volgens de weergave, van 0,25 tot 2,5 Å. Laue berekent per structuur één keer alle vlakken met primitieve indices , met voor elke harmonische waarvoor . De verstrooiingsfactoren zijn die van Waasmaier en Kirfel, met = 0,5 Ų. Een door de symmetrie uitgedoofde reflectie telt als nul. Bij het draaien van de weergave wordt alleen de geometrie herberekend. De film is vlak, 100 mm in het vierkant, op = 40 mm; vlekken zwakker dan 10−3 van de sterkste worden weggelaten. De tests controleren de symmetrie 4mm van NaCl langs [001] in beide geometrieën, de symmetrie 3m (en niet 6mm) van kwarts langs c, de wet van Bragg voor elke harmonische en de positie . Vergroot stelt het diagram de straling in (röntgen, λmin = 12,398/kV Å volgens Duane–Hunt; of neutronen, met de coherente verstrooiingslengten en zonder polarisatiefactor), λmax en D; wijzen naar een vlek toont hkl, de harmonischen met hun λ, 2θ, d en de intensiteit, en de vlekkentabel wordt als CSV geëxporteerd. Het assenstelsel van de film is dat van de weergave: kijkend langs [u v w] is boven c (of b langs c) en rechts is boven × (−n̂). De tutor stelt drie vragen over dit model: de symmetrie van het diagram langs een as (de ondergroep van de Laue-klasse die de bundel vastlaat), de afbuiging 2θ van een vlek, en de indices van de vlek op (x, y).

Berekend poederpatroon
Theorie en model
Voor een ideaal poeder (willekeurige oriëntaties, kristallieten zonder extinctie of differentiële absorptie) is de geïntegreerde intensiteit van een lijn de som van de van de reflecties met dezelfde . Die wordt vermenigvuldigd met de Lorentz-polarisatiefactor van een ongepolariseerde bundel. Laue past geen monochromatorfactor toe en modelleert geen voorkeursoriëntatie, absorptie of extinctie. Een lijn verzamelt de reflecties met dezelfde , equivalent door symmetrie of toevallig samenvallend; haar multipliciteit is het aantal aanwezige reflecties. Het Kα₂-doublet wordt toegevoegd met een intensiteitsverhouding van 0,5.
De formules
In Laue
Het patroon onder de weergave wordt bij elke wijziging opnieuw berekend. De vergrote weergave stelt de straling in (Kα₁ van Cu-, Co-, Mo-, Cr- en Ag-anoden, vrije golflengte, of neutronen), de golflengte, Kα₂, een globale , de breedte en 2θmax. De lijnentabel geeft voor elke reflectie die nul is aan of ze door de symmetrie is uitgedoofd (centrering, schroefas, glijspiegelvlak) of toevallig door de atoomposities is opgeheven (222 van diamant). Identieke punten stelt zonder afval: alleen de geometrische factor van het rooster en de posities blijft over.

Profielaanpassing aan een meting
Model
Laue past het profielgedeelte van een Rietveld-verfijning aan. De geïntegreerde intensiteiten zijn die van de structuur in het document: de atoomposities en de -waarden worden niet verfijnd. De vrije parameters zijn de schaal, het nulpunt, de verplaatsing van het monster (Bragg–Brentano-geometrie), de achtergrond, de breedten, de menging, de asymmetrie en de cel. De minimalisering is van het type Levenberg–Marquardt, in twee doorgangen, met de gewichten ( als er geen standaardafwijking gegeven is).
De formules
met , , het nulpunt en de verplaatsing van het monster.
Asymmetrie volgens Bérar en Baldinozzi (1993), met , , :
Tsjebysjev-achtergrond over het gemeten bereik, :
Overeenstemmingsfactoren:
In Laue
Gelezen formaten: .xy, .xye, .dat en CSV (2θ, I, σ), poeder-CIF (_pd_meas_*) en GSAS (STD, ESD). U vinkt de vrij te geven parameters aan en begrenst het 2θ-bereik, waarna Verfijnen de aanpassing op de achtergrond uitvoert. Het resultaat geeft , , en de cel; Cel toepassen neemt haar over in het document. Validatie: een echte meting van NIST SRM 660 (LaB₆, Cu Kα₁ + Kα₂, GSAS-II-tutorials), aangepast van 40 tot 125°; de gecertificeerde cel wordt tot op 3 × 10−4 Å teruggevonden.
Piekzoeken en indicering
Theorie
De indicering zoekt een positief-definiete kwadratische vorm die de waargenomen met gehele indices reproduceert. Stelsels met één of twee parameters worden behandeld via de toegestane vormen: sommen van drie kwadraten buiten voor kubisch, sommen van twee kwadraten voor tetragonaal, Löschian-getallen voor hexagonaal. De kwaliteit wordt gemeten met (De Wolff, 1968).
De formules
In Laue
De pieken zijn de maxima van de gladgestreken intensiteit, minstens 6 σ boven de achtergrond. De eerste 20 worden geïndiceerd in het kubische, tetragonale, hexagonale en orthorombische stelsel (geen zoektocht naar monokliene of trikliene cellen). De tolerantie is 0,03° op elke 2θ, tijdens het zoeken verruimd met 0,15° om een nulpuntsverschuiving toe te laten. De ribben zijn beperkt tot 20 Å en het volume tot 2000 ų. Een minder symmetrisch stelsel wordt pas onderzocht als de meer symmetrische geen enkele cel met opleveren. De oplossingen worden gerangschikt naar , met bovenaan de oplossingen die alle lijnen op hoogstens één na indiceren. Voor een gekozen cel worden de families van ruimtegroepen voorgesteld die met de afwezigheden verenigbaar zijn, van de meest naar de minst beperkende.
Bandenstructuren en absorptie
Brillouin-zone en paden
De Brillouin-zone is de Wigner-Seitz-cel van het reciproke rooster, begrensd door de middelloodvlakken van de kortste reciproke vectoren. Laue volgt Setyawan en Curtarolo (2010): voor elk roostertype, en voor zijn varianten volgens de verhoudingen van de parameters (BCT1 en 2, ORCF1 tot 3, RHL1 en 2…), leggen zij de punten van hoge symmetrie, hun namen en het gebruikelijke pad vast. De lijnen dragen hun gebruikelijke namen (Δ, Λ, Σ, Z, Q, S…). Voor monokliene en trikliene roosters is het pad vereenvoudigd: Γ en de middens van de drie kortste reciproke vectoren.
De drie modellen
- Leeg rooster. : de vlakke golven, teruggevouwen in de zone.
- Empirische pseudopotentiaal van Cohen en Bergstresser (1966), voor veertien halfgeleiders met diamant- of zinkblendestructuur. De symmetrische en antisymmetrische vormfactoren worden genomen bij . De basis van vlakke golven, , wordt voor elke k gekozen, en de diagonalisatie gebeurt met LAPACK. Si: indirecte bandkloof van 0,82 eV (1,12 eV gemeten), minimum van de geleidingsband op 85 % van Γ–X. GaAs: directe bandkloof van 1,43 eV (1,42 eV).
- Virtueel kristal (Nordheim, 1931), voor legeringen waarvan de verbindingen in de tabel staan: de vormfactoren V_S en V_A zijn het gemiddelde van die van de verbindingen, gewogen met de producten van de fracties op de twee posities (In₁₋ₓGaₓAs: (1 − x) InAs + x GaAs; bij een quaternaire legering haar vier binaire verbindingen), en de μ van de spin-baankoppeling evenzo. De cel volgt de wet van Vegard tussen de roosterparameters gemeten bij kamertemperatuur (Madelung, 2004). Controles: de overgang van het Δ-dal naar het L-dal in Si₁₋ₓGeₓ rond x = 0,93 (gemeten 0,85; Braunstein, Moore en Herman, 1958); van Γ naar X in GaAs₁₋ₓPₓ rond x = 0,36 (gemeten 0,45); In₀.₅₃Ga₀.₄₇As, 0,91 eV tegen 0,75 eV gemeten. Beperkingen: de wanorde wordt genegeerd, vandaar een te zwakke kromming van de bandkloof (de „speciale quasi-willekeurige” supercellen van Zunger et al., 1990, geven die); maar één set fononen; AlAs ontbreekt in de tabel, zodat AlₓGa₁₋ₓAs alleen de wet van Vegard en tight binding heeft.
- Tight binding met de universele parameters van Harrison (1999). Elk atoom draagt zijn s- en p-orbitalen, plus d-orbitalen voor overgangsmetalen, bij de atomaire termenergieën van Mann. De hoppingintegralen zijn tussen s en p, met en voor d, verdeeld volgens de tabel van Slater en Koster (1954). De naaste buren tellen volledig mee, daarna de schillen tot tweemaal die afstand, gedempt met waarbij . Het aantal valentie-elektronen volgt de groep van het periodiek systeem. De vulling op een 16³-rooster onderscheidt metaal, halfmetaal (banden op minder dan 0,1 eV van elkaar) en isolator. Geen overlapmatrix, geen Madelung-verschuiving, geen spin: de bandkloven van ionkristallen en oxiden vallen te breed uit (NaCl: 9,0 eV tegen 8,5; SrTiO₃: 5,3 eV tegen 3,2).
Toestandsdichtheid en optica
De toestandsdichtheid wordt berekend op een 16³-rooster, gereduceerd door de puntgroep en de tijdsomkering, en gladgestreken met gaussfuncties. Het imaginaire deel van de diëlektrische functie komt van de impulsmatrixelementen tussen valentie- en geleidingsbanden; bij tight binding zijn dat die van Peierls, . Het wordt geïntegreerd met de tetraëdermethode (Blöchl, Jepsen en Andersen, 1994), met een lokale verfijning bij de rand. Het rooster wordt verfijnd van 12³ tot 28³ tot convergentie: ε₁(0) tot op 1 %, ε₂ tot op 3 % van zijn maximum, de rand tot op 0,03 eV. ε₁ volgt via Kramers–Kronig, daarna n, κ, α en R. De Tauc-grafiek past een rechte aan op voor een directe bandkloof en op voor een indirecte, tussen de rand − 0,05 en de rand + 0,4 eV. De schaar schuift de geleidingsbanden op met een hoeveelheid Δ, en de matrixelementen worden gecorrigeerd zoals Levine en Allan (1989) voorstellen. Silicium: ε₁(0) = 11,2 (11,7 gemeten).
De formules
In gaussische eenheden, met de factor 2 voor de spin:
De schaar (Levine en Allan):
Spin-baankoppeling
De spin van het elektron koppelt aan zijn baanmoment: in Γ splitst de top van de valentieband, met p-karakter, in Γ₈ (j = 3/2, vier toestanden) en Γ₇ (j = 1/2, twee toestanden), Δ₀ lager, van 0,044 eV in Si tot 0,95 eV in CdTe; in L bedraagt de opsplitsing Δ₁ ongeveer twee derde van Δ₀. De basis wordt die van de spinoren: elke band bevat nog maar één elektron, en er zijn twee keer zoveel banden. In de pseudopotentiaal heeft de term van Weisz, in de vorm van Chelikowsky en Cohen (1976), een sterkte μ die is aangepast aan de gemeten Δ₀; hij voorspelt Δ₁ zonder verdere afstelling (GaAs 0,21 eV tegen 0,22 gemeten, InSb 0,50 tegen 0,50). In tight binding krijgt elk atoom λ L·S op zijn p-orbitalen, met λ evenredig met de constante ζ_np van het vrije atoom, ontleend aan zijn gemeten fijnstructuur (NIST-database); één enkele factor, 1,54, aangepast aan dertien halfgeleiders, geeft Δ₀ tot op 15 % nauwkeurig.
De formules
Fermi-oppervlak
Voor een metaal in tight binding (het ferminiveau vastgelegd door de elektronen te tellen op het 16³-rooster) of voor vrije elektronen (, met n de s- en p-valentie-elektronen per volume: 1 voor Cu, Ag, Au en de alkalimetalen, 2 voor Mg, Zn en ijzer, 3 voor Al…) worden de banden berekend op een kubisch rooster van 31³ punten dat de zone bedekt. Elke kleine kubus wordt in zes tetraëders verdeeld waarin E lineair wordt geïnterpoleerd: het oppervlak E = E_F is daar een driehoek of een vierhoek (marching tetrahedra, zonder dubbelzinnig geval). Elk snijpunt wordt op de band zelf verfijnd met twee stappen regula falsi; de driehoeken worden bijgesneden op de zijvlakken van de zone (Sutherland–Hodgman) en georiënteerd volgens de gradiënt van E, naar de lege toestanden toe. Het bezette deel van elke band wordt geteld op een 20³-rooster van de primitieve reciproke cel, waarvan het volume precies dat van de zone is. Controles: de vrije bol van koper heeft de straal k_F = 1,36 Å⁻¹ en de oppervlakte 4πk_F²; zijn bezette banden bevatten één elektron, die van aluminium drie, die van koper in tight binding elf, op 1 % nauwkeurig; in tight binding raakt het oppervlak van koper de acht {111}-zijvlakken, in de punten L.
In Laue
Bandenstructuur (tabblad Eigenschappen) plaatst een klein diagram naast het beeld. De vergrote weergave toont de zone in reliëf, de banden met de bandkloof en haar aard, de toestandsdichtheid en, voor een halfgeleider of een isolator, het tabblad Absorptie (ε₁ en ε₂, n en κ, α, R, Tauc). De methode is te kiezen: pseudopotentiaal als het kristal in de tabel staat, tight binding voor elk kristal dat atomen heeft, leeg rooster altijd. De schakelaar Spin-baankoppeling voegt de spin toe aan de eerste twee. Gemeten bandkloof stelt de schaar in op de waarde van Madelung (2004). De banden, de toestandsdichtheid en het spectrum worden als CSV geëxporteerd, de grafieken als PNG of PDF. Dezelfde berekeningen zijn ook vanaf de opdrachtregel uit te voeren (laue bands, laue optics), en hun uitvoer dient als referentie voor de overzetting naar Windows.
De schaar verschuift het spectrum als geheel, ε₂(E) → ε₂(E − Δ), zoals de correctie van Levine en Allan inhoudt: de overgangen worden één keer ingedeeld, zonder schaar, en elke stand van de schuif verschuift ze alleen en berekent de Kramers-Kronig-integraal opnieuw. In tight binding doen alle lege banden (tot 16) mee in het spectrum, berekend tot minstens de rand + 6 eV (anders 10 eV); de verfijning rond de rand wordt beperkt als haar minima meer dan 5 % van de zone beslaan (vlakke banden, zoals die van calciet), en weggelaten boven een kwart. De berekening toont het rooster waar ze is en kan worden gestopt.
Het spectrum is een tensor: elke overgang slaat Re(q_a q_b*) op als zes componenten, die daarna gemiddeld worden over de rotaties van de puntgroep (J̄ = Σ_R R J Rᵀ / |G|, exact met de tetraëders); de hoofdassen zijn die van ε₁(0) − 1 ∝ Σ J/E³, en Polarisatie projecteert op een ervan vóór de schaar en Kramers–Kronig, zonder nieuwe berekening. De indices bij 589 nm uit Puntdipolen (polariseerbaarheden van Tessman, Kahn en Shockley, lokaal veld met Ewald-sommen) en uit Banden, met de correctie van de bandkloof zijn vergeleken met metingen op dertien kristallen: puntdipolen binnen 4 % voor de ionische isolatoren met een bandkloof van 5 eV of meer, de banden 2 tot 7 % te laag voor de halfgeleiders en ongeveer 20 % te laag voor rutiel en SrTiO₃ (minimale basis, geen lokaal veld). De regel die daaruit volgt markeert het model Aanbevolen: puntdipolen als elk ion in de tabel staat en de kloof 5 eV haalt, anders de banden; op alle dertien kiest hij het dichtstbijzijnde. De banden geven het teken van nₑ − nₒ goed in de vijf uniaxiale kristallen, de puntdipolen in twee. Intra-atomaire dipooltermen (Pedersen et al. 2001) zijn geprobeerd: met de universele parameters van Harrison brengen ze elk kristal verder van de meting, en blijven ze uit. Op de opdrachtregel: laue indices.
Dispersie: elke gemeten curve is de gepubliceerde formule (Sellmeier en verwante vormen uit de database refractiveindex.info, coëfficiënten ongewijzigd), die de index van de tabel bij 589,3 nm tot op 0,002 teruggeeft. V_d = (n_d − 1)/(n_F − n_C) bij de lijnen 587,6, 486,1 en 656,3 nm. Puntdipolen geven maar één index: hun dispersie is een enkele oscillator van Wemple en DiDomenico, n² − 1 = E_d E₀/(E₀² − E²), door die index bij de E₀ die op de bandencurve is gefit; de getoonde Sellmeier is hetzelfde, herschreven (B = E_d/E₀, C = (hc/E₀)²). Op dertien kristallen ligt V_d voor 11 van de 14 stralen binnen 20 %; CsCl, de gewone straal van calciet en ZnS zitten er 30–41 % naast. De oscillator gefit op de meting en op de banden laat zien wat de banden missen: E₀ tot op 8 % voor 11 van de 16 stralen, maar een sterkte E_d die in de ionkristallen en de titaanoxiden 37 tot 61 % te zwak is — die laat rutiel en SrTiO₃ 20 % onder de meting. Wemples empirische regel E_d = β N_c Z_a N_e, geprobeerd als derde model, herstelt de gewone straal van rutiel maar schiet bij SrTiO₃ 18 % te hoog en keert het teken van de dubbele breking om in drie eenassige kristallen: hij wordt niet aangeboden. Op de opdrachtregel: laue dispersion.


De weergave is van grootte te veranderen, en elk van haar grafieken is te vergroten: een kader slepen met ⌥ vergroot het (een plat kader vergroot slechts één as), slepen zonder ⌥ of scrollen met twee vingers verschuift de vergrote grafiek, het muiswiel zoomt onder de aanwijzer en knijpen rond het midden, ⌥ met scrollen of de knoppen + en − in de hoek zoomen alleen in de hoogte, en een dubbelklik of de knop in de hoek keert terug naar de hele grafiek; op de iPad verschuift de vinger en zoomt knijpen. De toestandsdichtheid volgt de energieas van de banden.
Fononen: verenmodel
Model
Laue berekent de trillingen in de harmonische benadering van Born en von Kármán. De energie is een som van termen , invariant onder translatie: de akoestische somregel is dus per constructie vervuld. De vorm is die van Keating (1966): een rekveer α op elke binding en een buigveer β op elke hoek tussen twee bindingen van hetzelfde atoom.
- Keating, parameters van Martin (1970), aangepast aan de elastische constanten, voor Si, Ge, GaP, GaAs, GaSb, AlAs, AlSb, InP, InAs en InSb (vier buren). Si: 16,5 THz in Γ (15,5 gemeten); in X LA = LO 12,9 (12,3) en TO 14,5 (13,9). De TA-takken vallen te hoog uit in X en L (7,7 THz tegen 4,5), een bekende tekortkoming van het model.
- Universele veren voor elk ander kristal, op de eerste schil van buren (tot 1,2 maal de kortste afstand tussen twee metaalatomen): naar het karakter van de binding. Covalent: = 48,5 N/m, = 2,35 Å, = 4, β = 0,28 α. Metallisch: geijkt op het maximum van koper in X (7,25 THz), zonder buigveer; twee kationen van een ionkristal zijn niet gebonden.
- Starre ionen (Kellermann, 1940) als een binding ionisch is (elektronegativiteiten minstens 1,7 uit elkaar): formele ladingen (het anion in zijn gebruikelijke oxidatietoestand, de kationen in hun hoogste, teruggebracht tot neutraliteit), coulombkrachten gesommeerd volgens Ewald, en een Born-Mayer-afstoting tussen naaste buren, radiaal en tangentieel; λ volgt uit het evenwicht van het kristal onder een uniforme uitzetting en ρ = 0,3036 Å is geijkt op de TO van NaCl in Γ (4,92 THz). De term wordt afgeschermd door ε∞ (gemeten voor gangbare kristallen, anders 2,5); in Γ volgt zijn limiet de richting waaruit het pad aankomt. NaCl: LO 7,4 THz (7,9); CaF₂: TO 7,6 (7,7), LO 12,9 (14,0); CsCl: TO 2,9 (3,0). Kubisch SrTiO₃ is instabiel in R: de rotatie van de octaëders die het onder 105 K tetragonaal maakt. De formele ladingen overschatten de hoogste modi van oxiden.
- Polaire halfgeleiders van Martin (GaAs, InP…): alleen de dipoolterm, met de effectieve Born-lading en ε∞ (GaAs: 2,07 en 10,9; LO − TO = 0,56 THz tegen 0,53).
- Lagen (een atoom waarvan alle bindingen in één vlak liggen): een term tegen buiging uit het vlak, C = 0,586 α, en veren van 0,911 N/m naar de dichtstbijzijnde atomen van de naburige lagen, geijkt op grafiet (B2g loodrecht op het vlak, 26,1 THz; afschuiving E2g, 1,26 THz).
De formules
Keating, met de conventie van Martin (, ), en de dynamische matrix:
In Laue
Het tabblad Fononen van de weergave tekent de 3N takken langs het pad van Setyawan en Curtarolo en de toestandsdichtheid van de trillingen (16³-rooster gereduceerd door symmetrie, drie modi per atoom), in THz, cm⁻¹ of meV. Voor de universele veren en de starre ionen vermenigvuldigt een schuifregelaar alle stijfheden op korte afstand. Een instabiele modus wordt onder nul getekend. laue phonons geeft ook de ladingen, ε∞, λ en de LO-limiet in Γ langs [100]. Takken en toestandsdichtheid worden als CSV geëxporteerd; laue phonons geeft de frequenties in de punten van de zone.
Licht: infrarood, Raman en brekingsindices
Activiteiten in Γ
De modi in Γ zijn de eigenvectoren van de dynamische matrix bij q = 0 (zonder de niet-analytische term: de TO-frequenties). Modi die tot op 10⁻⁶ ontaard zijn, vormen deelruimten W. Hun activiteit volgt uit de karakters, zonder groepstabel: de operaties van de ruimtegroep werken op de verplaatsingen via Γ(g) (cartesische rotatie en permutatie van de atomen van de primitieve cel), en men telt de multipliciteit van de vectorrepresentatie (dipool: infrarood) en van haar symmetrisch kwadraat (polariseerbaarheid: Raman). Controle: Si F2g alleen Raman, NaCl F1u alleen infrarood, CaF₂ één modus van elk, GaAs F2 beide, korund 7 Raman- en 6 infraroodmodi (Porto en Krishnan, 1967), wederzijdse uitsluiting in alle centrosymmetrische kristallen.
Infrarood
De oscillatorsterkte van een modus volgt uit zijn effectieve lading , met de Born-ladingen: formeel voor de starre ionen, getabelleerd voor de halfgeleiders van Martin. De reflectiviteit wordt berekend bij loodrechte inval, met een demping γ = 0,02 ω_TO. NaCl: ε(0) = 5,3 (5,9 gemeten), reststralenband van 164 tot 246 cm⁻¹ (164 tot 264). Korund: ε(0) = 9,8 loodrecht op c en 11,3 evenwijdig (9,4 en 11,6 gemeten).
De formules
Brekingsindices in het zichtbare: puntdipolen
Elk ion draagt een elektronische polariseerbaarheid α (Tessman, Kahn en Shockley, 1953; Pauling, 1927; die van O²⁻, 1,30 ų, is geijkt op de gewone brekingsindex van calciet). Het veld dat op een ion werkt, is het macroscopische veld plus dat van alle andere dipolen, gesommeerd volgens Ewald zonder zijn term q = 0 (die het lorentzveld bevat); men lost op en vindt . NaCl: 1,542 (1,544); CaF₂: 1,404 (1,434); calciet: nₒ 1,658, nₑ 1,54 (1,486), de negatieve dubbele breking voor twee derde teruggevonden; korund 1,72 (1,76); kwarts 1,51 (1,55). Het model faalt voor titanaten (1,7 in plaats van 2,4 tot 2,9): hun bindingen zijn te covalent voor puntdipolen. De optische klasse volgt uit het kristalstelsel.
Kleurcentra
Een kleurcentrum verandert de symmetrie waarmee Laue rekent niet: het voegt alleen absorptiebanden toe, gaussisch in de energie. Cr³⁺ (d³) op een octaëdrische positie volgt het Tanabe-Sugano-diagram, met Dq en B gemeten voor robijn (1810 en 650 cm⁻¹) en smaragd (1610 en 780 cm⁻¹), elders Dq ∝ R⁻⁵ uitgaande van robijn; breedten 0,33 eV (⁴T₂) en 0,60 eV (⁴T₁). Robijn: 2,24 en 3,07 eV (gemeten 2,23 en 3,05). F-centrum: wet van Mollwo en Ivey, met d de afstand tot het naaste kation; NaCl 2,61 eV (2,65), KCl 2,15 (2,3), breedte 0,18 E. Getabelleerde banden (Burns, 1993; Nassau, 2001): Fe²⁺–Ti⁴⁺ van saffier, Fe²⁺ van aquamarijn, NV⁻ van diamant, Fe³⁺. De variëteiten van kwarts (Rossman, 1994): amethist, centrum [FeO₄]⁰ bij 545 en 357 nm; rookkwarts, centrum [AlO₄]⁰ rond 450 en 620 nm met een absorptie die naar het ultraviolet toe stijgt; citrien, ladingsoverdracht O → Fe³⁺ rond 375 nm, waarvan de staart het blauw wegneemt; rozenkwarts, een brede band rond 500 nm. Elke band draagt zijn golflengte in het menu, naast de niveaus in de banden en als markering op de absorptiekromme. De kleur: transmissie , de CIE 1931-kleurafstemmingsfuncties in de analytische benadering van Wyman, Sloan en Shirley (2013), een zwarte straler bij 6504 K voor D65, sRGB gebalanceerd op wit.
De formules
De overige overgangsmetaalionen volgen dezelfde diagrammen in gesloten vorm, met Dq en B aangepast aan gemeten banden: die van het gehydrateerde ion [M(H₂O)₆]ⁿ⁺ (Lever, 1984) bij gebrek aan beter, die in korund waar ze gemeten zijn (McClure, 1962). d¹ en d⁶ (Ti³⁺, Fe²⁺) en d⁹ (Cu²⁺) hebben maar één spin-toegestane band, bij 10 Dq, die door het Jahn-Tellereffect in tweeën wordt gesplitst: Ti³⁺ in korund, 18 450 en 20 300 cm⁻¹ (542 en 493 nm). De grondtoestand van d² (V³⁺) is ³T₁(F), gemengd met ³T₁(P): in korund (Dq 1870, B 620 cm⁻¹) 17 400 en 25 400 cm⁻¹, tegen gemeten 17 400 en 25 200. Op een positie met vier buren is het veld 4/9 van dat van de octaëder, en het ion met n elektronen volgt het octaëderdiagram voor 10 − n: Co²⁺ (d⁷) in een tetraëder gedraagt zich als d³, en zijn ν₃ rond 17 200 cm⁻¹ (582 nm) geeft kobaltblauw. Teruggebracht in een octaëder (Dq × 9/4) voorspelt dezelfde set parameters de banden van [Co(H₂O)₆]²⁺: 8000 en 19 000 cm⁻¹, tegen gemeten 8100 en 19 400. De d⁵-ionen (Mn²⁺, Fe³⁺) hebben geen spin-toegestane band; ze staan niet tussen de ionen.
Dichroïsme. In een uniaxiaal kristal hangt de absorptie af van de polarisatie. Voor robijn neemt Laue de banden die Cronemeyer (1966) heeft gemeten: E ⊥ c bij 558 en 412 nm, E ∥ c bij 543 en 398 nm, met hun werkzame doorsneden (22,8 en 22,5 × 10⁻²⁰ cm² tegen 7,2 en 38,1). Voor blauwe saffier verschuift de Fe²⁺–Ti⁴⁺-band van 580 nm (E ⊥ c) naar 700 nm (E ∥ c), ongeveer 250 nm breed (Dubinsky et al., 2020); de bron geeft geen waarde voor de werkzame doorsnede bij E ∥ c, die gelijk wordt genomen. De ingestelde optische dichtheid blijft die van ongepolariseerd licht, het gemiddelde van beide: robijn wordt purperrood bij E ⊥ c en oranjerood bij E ∥ c, saffier violetblauw en blauwgroen, zoals in de dichroscoop.
Concentratie. Met een werkzame doorsnede σ gemeten op de piek bij E ⊥ c (korund: Cr³⁺ 1,62 × 10⁻¹⁹ cm² bij 560 nm, V³⁺ 1,0 × 10⁻¹⁹ cm² bij 580 nm, Fe²⁺–Ti⁴⁺ 1,94 × 10⁻¹⁸ cm² bij 580 nm; Dubinsky et al., 2020) geeft de optische dichtheid over de referentiedikte d = 5 mm de dichtheid n van de centra, betrokken op het aantal atomen per cm³ van het kristal. Een robijn met optische dichtheid 2 bevat zo ongeveer 800 ppma chroom. Voor Fe²⁺–Ti⁴⁺ is σ die van de paren per ijzeratoom, bij ongeveer 4700 ppma ijzer: ze neemt af naarmate het ijzer schaarser wordt, en de concentratie is slechts een orde van grootte.
De formules
In Laue
Het tabblad Infrarood en Raman van de weergave geeft de tabel van de modi, de reflectiviteit (E ⊥ c en E ‖ c voor een uniaxiaal kristal), de optische klasse, de brekingsindices, ε∞ en ε(0). Op de opdrachtregel: laue infrared. Beperkingen: calciet blijft instabiel aan de zonerand en beryl houdt met deze starre ionen geen stand; de activiteit van hun modi in Γ blijft juist.
De kleurcentra van het document zijn ook in de weergave van de banden te zien. Hun niveaus, vlak omdat een centrum gelokaliseerd is, worden in de bandkloof getekend met één pijl per overgang, en hun pieken worden vergroot bij de toestandsdichtheid opgeteld: het werkelijke gewicht van een centrum is zijn concentratie, enkele miljoenste. De afstand tussen de niveaus is de energie van de overgangen; hun plaats in de bandkloof is een conventie, geen berekening. Het 2p-niveau van een F-centrum ligt 0,15 eV onder de geleidingsbanden (de thermische diepte die Mott en Gurney voor KCl geven), 1s ligt daaronder; voor Cr³⁺ en de getabelleerde banden ligt het grondniveau waar de schuifregelaar het zet, standaard midden in de bandkloof. De toestanden van Cr³⁺ (⁴A₂, ⁴T₂, ⁴T₁) zijn termen van meerdere elektronen, als niveaus getekend. Voor Cr³⁺ wordt ook het niveau ²E getekend, bij de gemeten energie van de R₁-lijn (694,3 nm in robijn, 683,0 nm in smaragd, elders die van robijn): het pompen naar ⁴T₂ en ⁴T₁ valt zonder licht terug naar ²E (golvende pijl), een metastabiele toestand van ongeveer 3 ms waarin de ionen zich ophopen en vanwaar de R-lijn naar ⁴A₂ vertrekt (rode pijl), die van de robijnlaser van Maiman (1960). De overgang ⁴A₂ → ²E verandert de spin: duizend keer zwakker dan de ⁴T-banden, telt hij niet mee in de absorptie. In het tabblad Absorptie worden hun banden onder de rand opgeteld: met d = 5 mm, de dikte van een geslepen steen, daarna en ε₂ verhoogd met 2nκ; ε₁ wordt niet gecorrigeerd, omdat het aandeel van de centra in ε₂ in de orde van 10⁻⁵ ligt. De schaal van α gaat dan omlaag tot 0,1 cm⁻¹.
Zeeman-effect van de R-lijnen van robijn, veld B langs c. De grondtoestand ⁴A₂ (S = 3/2) splitst op in , g∥ = 1,9817 en 2D = −11,493 GHz, met het doublet ±3/2 het laagst (Sewani et al., 2020); de niveaus Ē (lijn R₁) en 2Ā (R₂, 29 cm⁻¹ hoger) splitsen elk in tweeën, ±½ g μ_B B, met |g∥(Ē)| = 2,44 en g∥(2Ā) = 1,46 (Gen et al., 2020). De toegestane componenten en hun relatieve intensiteiten volgen Sugano en Tanabe (1958), in de tabel van Gen et al.; de σ-lijnen zijn ongeveer zeven keer intenser dan de π-lijnen, volgens hun experimentele schatting. De verschuivingen staan in cm⁻¹ vanaf elke lijn, μ_B = 0,4669 cm⁻¹/T; in nulveld is elke lijn al dubbel, met 0,38 cm⁻¹ ertussen (2D).
Temperatuur: thermodynamica van het kristalrooster
Harmonische benadering: de modi uit het onderdeel Fononen (dezelfde veren, stijfheid 1) op een q-rooster over de hele Brillouin-zone, gecentreerd in Γ om de symmetrie van het kristal te behouden (12³ q tot 4 primitieve atomen, 8³ tot 16, 6³ daarboven), Γ zelf uitgesloten: zijn akoestische modi hebben geen frequentie, en de optische modi van een ionkristal hangen daar af van de richting waaruit men nadert. Elke mode is een kwantumoscillator. Per atoom: , , , x = hν/k_BT, sommen gewogen met 1/N_q en gedeeld door het aantal atomen. Instabiele modi (imaginaire frequentie) worden weggelaten en geteld.
Debye-temperatuur: bij T die van het Debye-model die dezelfde C_v geeft, , omgekeerd door bisectie; bij hoge temperatuur (tweede moment). Uitwijkingen: , met de eigenvectoren van de massagewogen dynamische matrix. Voor de nauwkeurigheid bij lage frequenties geldt coth y = 1/y + (coth y − 1/y): de eerste term, in T/ω², wordt exact gesommeerd, de tweede, regulier, per frequentie-interval (600). B = 8π²U_iso, gemiddeld over de atomen van een element; een element dat in de fononen ontbreekt (het tweede van een legeringspositie) krijgt het gemiddelde van de andere. Lindemann-verhouding: van het beweeglijkste atoom gedeeld door de kortste interatomaire afstand.
Controles: C_D → 3k_B en T³-wet, ; S = −∂F/∂T en U = F + TS; B ∝ T boven θ; isotrope tensor in een kubisch kristal; geen instabiele mode in NaCl. Koper: θ_D = 321 K bij 30 K en 318 K bij hoge temperatuur (343 K gemeten), B(300 K) = 0,48 Ų (0,55, Flinn et al., 1960); NaCl: θ_D = 274 K (321); CaF₂: B = 0,44 en 0,76 Ų voor Ca en F (0,47 en 0,68); silicium: 620 K bij 30 K (645), met de transversale modi van Keating te stijf; diamant: 1910 tot 1970 K (2230). Het rooster wordt teruggevouwen in (−½, ½]: de Coulomb-som van een ionkristal is slechts periodiek op zijn afsnijding na, en een q die ver van Γ wordt geschreven zou er instabiel uitkomen.
Thermische beweging (3D-weergave): , alle takken in 64 q-vectoren getrokken uit het 8³-rooster (minder voor een grote weergave: hoogstens 300 000 atomen × modi per beeld, elke q navenant zwaarder geteld), willekeurige fasen φ_k, : over de tijd gemiddeld is ⟨u_α u_β⟩ die van de thermodynamica (gecontroleerd tot op 1 % voor Cu en NaCl, met het hele rooster). Vertraagde tijd: de hoogste frequentie van het kristal op 1,2 Hz. Elk atoom van de weergave wordt teruggevoerd op een atoom van de primitieve cel en een translatie R.
Elastische constanten: bij grote golflengte (q = 0,002 × 2π/a) geven de drie akoestische modi langs n ρv² en de verplaatsingsrichting van het massamiddelpunt, en daaruit de Christoffel-matrix Γ_ik(n) = C_ijkl n_j n_l; de 21 C_IJ (Voigt-notatie, cartesische assen) worden met de kleinste-kwadratenmethode aangepast over 40 richtingen op een spiraal. Het zijn de gerelaxeerde constanten: de atomen van een cel volgen de golf. Compressiemodulus: Hill-gemiddelde van de grenzen van Voigt en Reuss. Uitzetting: quasi-harmonische relatie van Grüneisen, , en de cel , met U de trillingsenergie per atoom; dezelfde uitzetting langs alle assen. γ wordt opgegeven (standaard 2). Controles: silicium C₁₁ = 165,6, C₁₂ = 63,9, C₄₄ = 79,2 GPa (gemeten 165,7, 63,9 en 79,6, waarop Martin zijn veren heeft afgestemd); NaCl B = 25,8 GPa (25); koper, centrale veren: Cauchy-relatie C₁₂ = C₄₄, B = 101 GPa (137).
Magnetisme: gemiddeld veld van Weiss
Heisenberg-hamiltoniaan, elk paar één keer geteld, J > 0 ferromagnetisch, plus de zeemanterm; koppelingen in meV per schil van magnetische buren (afstanden onderscheiden tot op 1 mÅ, tot tien schillen). De ordening is collineair: een positie omhoog of omlaag, vermenigvuldigd met cos 2π k·r voor het atoom op r, met k in halve vectoren van het reciproke rooster (0, ½, 1 per as). ½ verdubbelt de magnetische cel langs de as; 1 keert de gecentreerde atomen van een gecentreerde cel om, of dat in het midden van MnF₂. Een ordening waarin een atoom op cos 2π k·r = 0 valt, is niet collineair en wordt niet aanvaard. Standaardspin: 3d-ion met hoge spin, de lading van de kationen vastgelegd door die van de anionen, baanmoment uitgedoofd; metalen Fe, Co, Ni: S = μ/2 met μ gemeten bij 0 K (2,22, 1,72 en 0,606 μ_B).
Gemiddeld veld: elke ⟨S_i⟩ wordt zelfconsistent opgelost (brillouinfunctie, gedempte iteratie) op de atomen van de magnetische cel, met J_ij gesommeerd over de periodieke beelden. De ordeningstemperatuur van de gekozen ordening volgt uit het gelineariseerde probleem, één amplitude per positie met de tekens van de ordening (gesymmetriseerde matrix, grootste eigenwaarde met amplitudes van hetzelfde teken). De grootste eigenwaarde over alle ordeningen van de cel zegt of een andere eerder zou verschijnen. χ∥ en χ⊥ volgen uit een klein veld langs de momenten en dwars erop; voor poeder (χ∥ + 2χ⊥)/3, in cm³ per mol magnetische atomen. Voor een geordende ferromagneet is χ⊥ zonder anisotropie niet gedefinieerd: het veld draait alleen de magnetisatie. C(T) is de afgeleide van de uitwisselingsenergie. Validatie: T_C = S(S+1) z J / 3k_B en θ = T_C (kubisch ruimtelijk gecentreerde ferromagneet), T_N = −θ en χ⊥ constant onder T_N (CsCl-antiferromagneet), de sprong van C gelijk aan 5S(S+1)/(S² + (S+1)²) k_B, en de T_N van MnO, die alleen van J₂ afhangt.
De formules
Voorbeelden, gepubliceerde koppelingen omgerekend naar deze conventie: MnO, J₁ = −0,77 en J₂ = −0,89 meV (Kohgi et al., 1972, neutronen), T_N 181 K in gemiddeld veld tegenover 117 K gemeten; NiO, J₁ = +1,37 en J₂ = −19,0 meV (Hutchings en Samuelsen, 1972), 882 K tegenover 523 K; MnF₂, J₁ = +0,068, J₂ = −0,302 en J₃ = +0,004 meV (Morano et al., 2024), 87 K tegenover 67 K. Voor MnO en MnF₂ zijn het de waarden uit de verzameling van Alaei et al. (2025), gedeeld door S². α-ijzer: de tien schillen berekend door Pajda et al. (2001), J = 2 J_P / S(S+1), geven hun T_C in gemiddeld veld terug, 1415 K, tegenover 1044 K gemeten. De tiende schil van Pajda (8 buren) deelt haar afstand met 24 andere die Laue samenvoegt: haar J weegt daar met 8/32.
Monte-Carlo: klassieke spins met lengte √(S(S+1)), zodat hun gemiddelde veld dezelfde T_C heeft als dat van het kwantummodel; een monster van L³ magnetische cellen met periodieke randen (L minstens 2 × de reikwijdte van de koppelingen + 1; voor de live thermische beweging volgt L de weergave: evenveel magnetische cellen als getoonde cellen; wanneer de weergave gevuld is, drie kristalcellen, of ongeveer 6000 spins met de module Faseovergangen; voor de krommen ongeveer 1500 tot 2000 spins), elke spin met zijn werkelijke buren en hun J. Metropolis-algoritme: een proefrotatie waarvan de amplitude zo wordt bijgesteld dat ongeveer de helft van de pogingen wordt aanvaard, aanvaard met de waarschijnlijkheid min(1, e^{−ΔE/k_BT}). De krommen beginnen in de gekozen ordening bij 5 % van T en warmen op, elke temperatuur vertrekkend van de vorige (300 sweeps om in evenwicht te komen, 700 voor de meting); bij afkoelen zou MnO willekeurig een van zijn vier domeinen kiezen. Metingen: energie, ordening |Σ σ_i Ŝ_i|/N, soortelijke warmte N(⟨E²⟩ − ⟨E⟩²)/(k_BT)², susceptibiliteit van de ordening N(⟨m²⟩ − ⟨m⟩²)/k_BT. T_C wordt genomen bij de piek van deze susceptibiliteit: de soortelijke warmte van het Heisenbergmodel heeft maar een zwakke piek (negatieve exponent α), die verdrinkt in de ruis van enkele duizenden spins. Validatie: kubisch ruimtelijk gecentreerde ferromagneet, T_C = 0,77 van het gemiddelde veld (k_BT_C = 2,054 J S(S+1), gepubliceerde klassieke waarde), tot op 6 % nauwkeurig met 8³ cellen. Bij lage temperaturen gaat C naar k_B per spin, zoals voor elke klassieke spin: de kwantumeffecten (C → 0) zitten er niet in.
Magnetische groep: voor de collineaire ordening van het document behoudt Laue de operaties (W, w) van de ruimtegroep, translaties van de magnetische cel inbegrepen, die elk magnetisch atoom afbeelden op een atoom waarvan het moment θ det(W) W m is, met θ = +1 (unitaire operatie) of −1 (met 1′); het moment is een axiale vector. Type I zonder 1′, III met 1′ maar zonder omkerende translatie, IV met een antitranslatie {1′|t}. De groep wordt teruggebracht tot een conventionele basis ontleend aan zijn eigen assen (rooster van zijn unitaire translaties, assen van zijn rotaties), en daarna exact vergeleken, op een assenwissel en een oorsprong na (raster van 1/8, 1/24 in hexagonale assen), met de groepen uit de tabellen van hetzelfde type en met hetzelfde aantal operaties van elke soort, met en zonder 1′. De tabellen zijn die van ISO-MAG (Stokes, Hatch en Campbell, versie 1.4, 2022, naar Litvin); elk van de 1421 niet-grijze groepen, gegeven in zijn eigen opstelling, wordt teruggevonden. Toegestane momenten op een positie: de vaste deelruimte van de θ det(W) W van haar plaatssymmetriegroep, de operaties die het atoom op een unitaire translatie na op zijn plaats houden.
Magnetische neutronendiffractie (Halpern en Johnson, 1939): lijnen geïndiceerd in de magnetische cel, , p = 2,695 fm per μ_B, μ_j = gS, f_j de vormfactor ⟨j₀⟩ van het ion (Brown), en alleen de component loodrecht op Q verstrooit: |F_M⊥|² = |F_M|² (1 − (Q̂·m̂)²). Kernen en momenten tellen in intensiteit op voor ongepolariseerde neutronen; Lorentzfactor 1/(sin²θ cos θ). MnO: de sterkste lijn is (½ ½ ½), zuiver magnetisch; MnF₂: (1 0 0), verboden voor de kernen, is magnetisch, en (0 0 1), langs de momenten, ontbreekt.
Spingolven (Holstein en Primakoff, 1940), in eerste orde in 1/S: op de primitieve magnetische cel (atomen die door een translatie die de ordening behoudt in elkaar overgaan, tellen maar één keer: kubisch ruimtelijk gecentreerd ijzer heeft er 1, de 32 atomen van MnO in de verdubbelde kubische cel hebben er 2), de bosonische matrix , A voor de parallelle paren, B voor de antiparallelle, , , over de bindingen. De energieën zijn de positieve eigenwaarden van ηM, η = diag(1, −1), verkregen met de methode van Colpa (1978): M = K†K (Cholesky), daarna de hermitische matrix KηK†. Controles: kubisch ruimtelijk gecentreerde ferromagneet, ħω = S(J(0) − J(k)), nul in Γ (Goldstone-mode); CsCl-antiferromagneet, ħω = S z|J| √(1 − γ²), tweevoudig ontaard; met de anisotropie D de kloof . Met de koppelingen van de voorbeelden lopen de magnonen van MnF₂ op tot 6–7 meV, die van ijzer tot 257 meV. De takken worden getekend in de zone van het kristal: die van een antiferromagneet verschijnen daar teruggevouwen op zijn magnetische zone.
Anisotropie en magnetisatie in een veld. De eenionsanisotropieterm −D Σ (S_i·m̂)², met m̂ de as van de momenten, voegt 2D⟨S_z⟩ toe aan het lokale veld van elk atoom, en 2D aan de diagonaal van het gelineariseerde probleem van de ordeningstemperatuur. In een veld B worden bij elke waarde twee toestanden opgelost: de momenten langs hun as gehouden, en omgeklapt (de antiparallelle paren loodrecht op het veld gedraaid en ernaartoe gekanteld). Laue houdt de toestand met de laagste vrije energie in gemiddeld veld, per atoom, met de dubbeltellingen gecorrigeerd; dezelfde toestand van veld tot veld volgen zou hem voorbij de overgang metastabiel houden. Controle: MnF₂ met D = 0,02 meV, = 9,46 T, , ; de berekende sprong valt daar tot op 0,15 T, en de verzadiging bij . Meting: 9,27 T bij 4,2 K (Felcher en Kleb, 1996).
Toegestane eigenschappen. De lineaire delen W van de operaties vormen, met θ = ±1, de magnetische puntgroep. Het toegestane nettomoment is de vaste deelruimte van de θ det(W) W; de magneto-elektrische tensor (M = αE, E een polaire vector, even onder tijdsomkering, M axiaal en oneven) transformeert als α → θ det(W) W α Wᵀ, en zijn toegestane componenten zijn de vaste deelruimte in deze negen dimensies, geschreven met parameters a, b, c… in cartesische assen (x ∥ a, z ∥ c). Controles: Cr₂O₃ (−3′m′) α = diag(a, a, b) en nettomoment verboden; MnF₂, MnO en NiO, die de inversie zelf behouden, zonder magneto-elektrisch effect; α-ijzer, nettomoment langs zijn momenten. Cr₂O₃: structuur en ordening naar Brown, Forsyth en Tasset (2002), T_N = 307 K; de gepubliceerde koppelingen verschillen een factor 2 naargelang de conventie en worden niet gegeven.
Faseovergangen (module)
Maximale ondergroepen: de t-ondergroepen komen uit de factorgroep G/T, maximale ondergroepen van de puntgroep met de translaties die de groep sluiten; de k-ondergroepen van index 2 tot 4 komen uit de invariante deelroosters van dezelfde index (normaalvormen van Hermite), met elke keuze van translaties. Elke ondergroep wordt geïdentificeerd tegen de groepen van de Tables, op een wisseling van assen en een oorsprong na; daarna worden de ondergroepen gerangschikt per conjugatieklasse onder G, met het aantal geconjugeerden en de domeinen: oriëntaties (index van de puntgroep) × translaties (index van het rooster). Validatie: de lijsten van maximale ondergroepen van de International Tables, deel A1, voor Pm-3m, Fm-3m, Im-3m, P4/mmm, P6/mmm en Fd-3m. De afdaling schrijft de oudergroep, haar cel, haar posities, de transformatie P en de oorsprong p in het document (veld parents), dat als referentie voor de vervorming dient; de referentie volgt de hele keten vanaf de hoogste ouder.
Symmetriemodi: G werkt op een grote cel m × m × m, invariant onder G, die de cel van H bevat; een willekeurige operator die met de werking commuteert, Σ ρ(g) M ρ(g)ᵀ, heeft de irreducibele deelruimten als eigenruimten, gegroepeerd in typen volgens hun karakters. De golfvector wordt afgelezen aan de translaties, benoemd naar de punten van de zone (Γ, X, M, R, L, W, H, N, P), en de representatie krijgt haar Mulliken-naam in Γ. De dimensie van een representatie volgt uit de karakterformule. Ordeparameter: het type waarvan de isotropie-ondergroep H is; kubische en quartische invarianten uit de symmetrische machten, voorwaarde van Lifshitz uit het antisymmetrische kwadraat. Zachte modus: fononen van de hoogste ouder in de supercel, in het zonecentrum, waar Γ en de randpunten op terugvouwen, elke eigenmodus geprojecteerd op de typen. Landau–Devonshire: coëfficiënten van Bell en Cross (1984) voor BaTiO₃ (overgangen berekend bij 392, 283 en 202 K, P = 0,265 C/m²) en van Haun et al. (1987, temperaturen in °C) voor PbTiO₃ (766 K, 0,757 C/m²).
Orde–wanorde: de subroosters zijn de posities van H die voortkomen uit een positie van de ouder die door twee elementen wordt gedeeld, z_st het aantal eerste buren van s in t. Gemiddeld veld van Bragg en Williams: μ door bisectie om de samenstelling vast te houden, gedempte iteratie vanuit de orde en vanuit de wanorde, de laagste vrije energie wordt behouden; V wordt zo ingesteld dat het gemiddelde veld zich ordent bij de gegeven temperatuur (β-messing: V/k = T_c/2). Kawasaki-Monte-Carlo bij vaste samenstelling op L³ cellen van H (L = 8 voor twee subroosters, 6 daarboven), van hoge naar lage temperaturen, elk vertrekkend van de vorige, 200 equilibratiesweeps en 3000 meetsweeps; twee onafhankelijke ketens (acht in hoge resolutie, met tweemaal zoveel temperaturen) bundelen hun momenten. Metingen: η, C/k per positie, susceptibiliteit N(⟨η²⟩ − ⟨η⟩²)V/kT, Binder-cumulant. Controles: β-messing continu, ordening van Monte-Carlo rond 0,79 T_c(BW), de Ising-verhouding van het kubisch ruimtelijk gecentreerde rooster; Cu₃Au van de eerste orde in gemiddeld veld.
Insertiespanning: roostergas op de positie van het mobiele ion, energieën V₁ en V₂ op de twee kortste afstanden tussen kopieën van de positie, grootkanoniek Monte-Carlo (μ vast) op 12 × 12 × 1 cellen, 150 equilibratiesweeps en 1500 meetsweeps per waarde van μ; metingen x, dx/dμ = N(⟨x²⟩ − ⟨x⟩²)/kT en de ordening in rijen in de drie M-punten; spanning V = V₀ − (μ − μ½)/e. Standaardwaarden voor LiₓCoO₂ (V₁ = 120 meV, V₂ = 24 meV): de ordening in rijen bij x = ½ smelt tussen 300 en 340 K (gemeten rond 330 K, Reimers en Dahn, 1992), sprong van 0,1 V bij 300 K. Het model ordent zich ook bij ¼ en ¾ (2 × 2), wat LiₓCoO₂ niet laat zien, en bevat niet het tweefasenplateau tussen x = 0,75 en 0,93 (Van der Ven et al., 1998).
Referentiewaarden online
Diensten
- Wikidata, via SPARQL: de formule met subscriptcijfers (P274), de genormaliseerde dichtheid (P2054, omgerekend naar g/cm³) en de brekingsindex (P1109), met de naam van elk item (calciet, aragoniet…).
- refractiveindex.info (CC0): de catalogus (een week in de cache bewaard), het boek van de plank „main” dat de formule draagt, hoogstens vier pagina's, geëvalueerd bij 589,3 nm met de Sellmeier-formules 1 en 2 of door interpolatie in een tabel; „(o)” en „(e)” geven nₒ en nₑ.
- AFLOW, via AFLUX: gelijke soorten, gelijk aantal soorten en gelijke gerelaxeerde ruimtegroep; bandkloof en dichtheid uit DFT (PBE), hoogstens vier items.
- Materials Project (sleutel van de gebruiker, bewaard in de sleutelhanger): de samenvatting gefilterd op formule en ruimtegroep, de twee stabielste items; band_gap, density, e_electronic (ε∞), e_total (ε(0)), n.
De OPTIMADE-diensten (COD, OQMD, JARVIS, Alexandria…) worden niet geraadpleegd: ze geven geen fysische eigenschap en vaak geen ruimtegroep, en zouden polymorfen door elkaar halen. Elke dienst faalt op zichzelf zonder de andere te stoppen; verzoeken vertrekken alleen op aanvraag.
De tutor
In Laue
De oefeningen zijn documenten met stappen. De engine controleert de symmetrie, geen opgeslagen antwoord: Wyckoff-positie (elke equivalente positie wordt aanvaard), multipliciteit, plaatssymmetrie, aantal atomen, groep, orde, verhouding van tegels, dichtheid. De afdeling Oefeningen (Tutor) heeft een keuze van publiek; aan de kant Wetenschap zijn de oefeningen per thema geordend: roosters en dichtheden, ruimtegroepen en klassen (kwarts, rutiel, zinkblende, grafiet), Wyckoff-posities, structuren opbouwen (CsCl, fluoriet, perovskiet, zinkblende, rutiel), diffractie en uitdovingen, poederpatronen (indicering, d, 2θ, multipliciteiten van lijnen), bandenstructuren (silicium, galliumarsenide, koper), vlakgroepen, friezen en quasikristallen. De nieuwe vragen gaan over de kristalklasse, de Laue-klasse, Z, de dichtheid, dhkl, 2θ (Cu Kα₁), de multipliciteit van een lijn, de indicering van de eerste lijnen, het coördinatiegetal van een positie, het aantal valentie-elektronen, de bandkloof, haar plaats in de Brillouin-zone en de golflengte van de absorptierand. Het schema van de oefeningen is gepubliceerd: u kunt er zelf schrijven.
Exports
In Laue
De figuren (3D-weergaven, stereogrammen, projecties van de Tables, diffractie, poederpatronen) worden geëxporteerd als vector-PDF, klaar voor een artikel. De gegevens worden geëxporteerd als CSV (reflecties, lijnen) en als .xy (berekend profiel). Afdruk of stof… exporteert een vlak patroon op fysieke maat, met naadloze herhaling. De lijnen hebben een dikte en een stijl (doorgetrokken, gestreept, gestippeld, poeder: korrels die een generator met vaste seed langs de lijn strooit, bij elke opening identiek). De SVG kan één laag per kleur hebben, en de DXF R12 is in millimeters, met één laag per kleur. Het palet wordt geëxporteerd als ASE, GPL en Procreate. Een mandala wordt afgedrukt op zijn diameter in centimeters.
3D-printen
Model
Het geprinte object is het model van de weergave, zonder marge, voor een gekozen aantal cellen langs a, b en c. Laue verwijdert de aanzetten (de halve bindingen naar atomen buiten het object) en, tenzij anders ingesteld, de atomen die door geen enkele binding worden vastgehouden. Elk atoom wordt een gesloten UV-bol (24 meridianen, 12 schijven). Elke binding wordt twee gesloten halve cilinders, elk in de kleur van zijn atoom, die elkaar in het midden raken. Alle facetten zijn naar buiten georiënteerd.
De lichamen overlappen, en Laue berekent hun booleaanse vereniging niet: printprogramma's voegen de volumes van eenzelfde onderdeel zelf samen. De schaal brengt de langste zijde, stralen inbegrepen, op de gevraagde maat. De straal van een atoom is , zoals in de weergave, met een minimum van 1,5 keer de straal van een binding. Het object wordt gecentreerd en op het printbed geplaatst ().
Laue genereert geen steunstructuren: printprogramma's berekenen ze beter (boomvormige of organische steunen, interfacelagen, oplosbaar materiaal), afhankelijk van de printer. Het getoonde aantal onderdelen is het aantal samenhangscomponenten van de graaf van atomen en bindingen.
In Laue
STL is binair: 50 bytes per driehoek, in millimeter, zonder kleur. 3MF (Core-specificatie van het 3MF Consortium) is een OPC-archief met 3D/3dmodel.model, in unit="millimeter". Er is één object per element, gekoppeld aan een basismateriaal dat de kleur van het element draagt, en een ouderobject dat uit componenten bestaat: printprogramma's openen het als één object met meerdere onderdelen. De tests controleren dat elk mesh gesloten is (elke ribbe één keer in elke richting doorlopen), dat het georiënteerde volume positief is, en verder de grootte, de plaatsing en de afwezigheid van aanzetten.

Bewaarde weergaven en presentatie
In Laue
Weergave bewaren legt de oriëntatie, de zoom en de weergave-instellingen vast in het document. Presenteren toont ze na elkaar, voor een seminar of een college.
Referenties
- International Tables for Crystallography, vol. A, Space-group symmetry, 6e dr., M. I. Aroyo (red.), IUCr/Wiley, 2016.
- S. R. Hall, „Space-group notation with an explicit origin”, Acta Cryst. A37, 517 (1981).
- C. Giacovazzo (red.), Fundamentals of Crystallography, 3e dr., Oxford University Press, 2011.
- D. Waasmaier, A. Kirfel, „New analytical scattering-factor functions for free atoms and ions”, Acta Cryst. A51, 416 (1995).
- B. Cordero et al., „Covalent radii revisited”, Dalton Trans., 2832 (2008).
- W. Friedrich, P. Knipping, M. Laue, „Interferenz-Erscheinungen bei Röntgenstrahlen”, Sitzungsber. Bayer. Akad. Wiss., 303 (1912).
- J. L. Amorós, M. J. Buerger, M. C. Amorós, The Laue Method, Academic Press, 1975.
- W. R. Busing, H. A. Levy, „Angle calculations for 3- and 4-circle X-ray and neutron diffractometers”, Acta Cryst. 22, 457 (1967).
- 3MF Consortium, 3MF Core Specification, versie 1.3, 2022.
- V. K. Pecharsky, P. Y. Zavalij, Fundamentals of Powder Diffraction and Structural Characterization of Materials, 2e dr., Springer, 2009.
- H. M. Rietveld, „A profile refinement method for nuclear and magnetic structures”, J. Appl. Cryst. 2, 65 (1969).
- G. Caglioti, A. Paoletti, F. P. Ricci, Nucl. Instrum. 3, 223 (1958).
- J.-F. Bérar, G. Baldinozzi, „Modeling of line-shape asymmetry in powder diffraction”, J. Appl. Cryst. 26, 128 (1993).
- P. M. de Wolff, „A simplified criterion for the reliability of a powder pattern indexing”, J. Appl. Cryst. 1, 108 (1968).
- M. L. Cohen, T. K. Bergstresser, „Band structures and pseudopotential form factors for fourteen semiconductors of the diamond and zinc-blende structures”, Phys. Rev. 141, 789 (1966).
- W. A. Harrison, Elementary Electronic Structure, World Scientific, 1999.
- J. C. Slater, G. F. Koster, „Simplified LCAO method for the periodic potential problem”, Phys. Rev. 94, 1498 (1954).
- W. Setyawan, S. Curtarolo, „High-throughput electronic band structure calculations: challenges and tools”, Comput. Mater. Sci. 49, 299 (2010).
- P. E. Blöchl, O. Jepsen, O. K. Andersen, „Improved tetrahedron method for Brillouin-zone integrations”, Phys. Rev. B 49, 16223 (1994).
- Z. H. Levine, D. C. Allan, „Linear optical response in silicon and germanium including self-energy effects”, Phys. Rev. Lett. 63, 1719 (1989).
- J. Tauc, R. Grigorovici, A. Vancu, „Optical properties and electronic structure of amorphous germanium”, Phys. Status Solidi 15, 627 (1966).
- P. N. Keating, „Effect of invariance requirements on the elastic strain energy of crystals with application to the diamond structure”, Phys. Rev. 145, 637 (1966).
- R. M. Martin, „Elastic properties of ZnS structure semiconductors”, Phys. Rev. B 1, 4005 (1970).
- G. Nilsson, G. Nelin, „Study of the homology between silicon and germanium by thermal-neutron spectrometry”, Phys. Rev. B 6, 3777 (1972).
- E. W. Kellermann, „Theory of the vibrations of the sodium chloride lattice”, Phil. Trans. R. Soc. Lond. A 238, 513 (1940).
- P. P. Ewald, „Die Berechnung optischer und elektrostatischer Gitterpotentiale”, Ann. Phys. 369, 253 (1921).
- W. L. Bragg, „The refractive indices of calcite and aragonite”, Proc. R. Soc. Lond. A 105, 370 (1924).
- R. H. Lyddane, R. G. Sachs, E. Teller, „On the polar vibrations of alkali halides”, Phys. Rev. 59, 673 (1941).
- J. R. Tessman, A. H. Kahn, W. Shockley, „Electronic polarizabilities of ions in crystals”, Phys. Rev. 92, 890 (1953).
- S. P. S. Porto, R. S. Krishnan, „Raman effect of corundum”, J. Chem. Phys. 47, 1009 (1967).
- Y. Tanabe, S. Sugano, „On the absorption spectra of complex ions”, J. Phys. Soc. Jpn. 9, 753 (1954).
- H. F. Ivey, „Spectral location of the absorption due to color centers in alkali halide crystals”, Phys. Rev. 72, 341 (1947).
- D. S. McClure, „Optical spectra of transition-metal ions in corundum”, J. Chem. Phys. 36, 2757 (1962).
- H. G. Cronemeyer, „Optical absorption characteristics of pink ruby”, J. Opt. Soc. Am. 56, 1703 (1966).
- E. V. Dubinsky, J. Stone-Sundberg, J. L. Emmett, „A quantitative description of the causes of color in corundum”, Gems & Gemology 56, 2 (2020).
- A. B. P. Lever, Inorganic Electronic Spectroscopy, 2e dr., Elsevier, 1984.
- P. Weiss, „L'hypothèse du champ moléculaire et la propriété ferromagnétique”, J. Phys. Théor. Appl. 6, 661 (1907).
- C. G. Shull, J. S. Smart, „Detection of antiferromagnetism by neutron diffraction”, Phys. Rev. 76, 1256 (1949).
- M. Kohgi, Y. Ishikawa, Y. Endoh, „Inelastic neutron scattering study of spin waves in MnO”, Solid State Commun. 11, 391 (1972).
- M. T. Hutchings, E. J. Samuelsen, „Measurement of spin-wave dispersion in NiO by inelastic neutron scattering and its relation to magnetic properties”, Phys. Rev. B 6, 3447 (1972).
- V. C. Morano, Z. Maesen, S. E. Nikitin, J. Lass, D. G. Mazzone, O. Zaharko, „Absence of altermagnetic magnon band splitting in MnF₂”, arXiv:2412.03545 (2024).
- M. Pajda, J. Kudrnovský, I. Turek, V. Drchal, P. Bruno, „Ab initio calculations of exchange interactions, spin-wave stiffness constants, and Curie temperatures of Fe, Co, and Ni”, Phys. Rev. B 64, 174402 (2001).
- M. Alaei, Z. Mosleh, N. Rezaei, A. R. Oganov, „Experimental exchange interaction dataset for magnetic materials: spin waves to MC simulations”, arXiv:2504.15764 (2025).
- A. B. Pippard, „An experimental determination of the Fermi surface in copper”, Phil. Trans. R. Soc. Lond. A 250, 325 (1957).
- W. A. Harrison, „Electronic structure of polyvalent metals”, Phys. Rev. 118, 1190 (1960).
- N. W. Ashcroft, N. D. Mermin, Solid State Physics, Holt, Rinehart and Winston, 1976.
- D. B. Litvin, Magnetic Group Tables, IUCr, 2013.
- H. T. Stokes, D. M. Hatch, B. J. Campbell, ISO-MAG, ISOTROPY Software Suite, iso.byu.edu (versie 1.4, 2022).
- O. Halpern, M. H. Johnson, „On the magnetic scattering of neutrons”, Phys. Rev. 55, 898 (1939).
- P. J. Brown, „Magnetic form factors”, International Tables for Crystallography, vol. C, § 4.4.5.
- T. Holstein, H. Primakoff, „Field dependence of the intrinsic domain magnetization of a ferromagnet”, Phys. Rev. 58, 1098 (1940).
- L. Nordheim, „Zur Elektronentheorie der Metalle. I”, Ann. Phys. 401, 607 (1931).
- R. Braunstein, A. R. Moore, F. Herman, „Intrinsic optical absorption in germanium-silicon alloys”, Phys. Rev. 109, 695 (1958).
- A. Zunger, S.-H. Wei, L. G. Ferreira, J. E. Bernard, „Special quasirandom structures”, Phys. Rev. Lett. 65, 353 (1990).
- J. H. P. Colpa, „Diagonalization of the quadratic boson Hamiltonian”, Physica A 93, 327 (1978).
- G. P. Felcher, R. Kleb, „Antiferromagnetic domains and the spin-flop transition of MnF2”, Europhys. Lett. 36, 455 (1996).
- I. E. Dzyaloshinskii, „On the magneto-electrical effect in antiferromagnets”, Sov. Phys. JETP 10, 628 (1960).
- D. N. Astrov, „The magnetoelectric effect in antiferromagnetics”, Sov. Phys. JETP 11, 708 (1960).
- P. J. Brown, J. B. Forsyth, F. Tasset, „A study of magnetoelectric domain formation in Cr2O3”, J. Phys.: Condens. Matter 14, 1957 (2002).
- S. Sugano, Y. Tanabe, „Absorption spectra of Cr3+ in Al2O3. Part A”, J. Phys. Soc. Jpn. 13, 880 (1958).
- V. K. Sewani et al., „Spin thermometry and spin relaxation of optically detected Cr3+ ions in ruby Al2O3”, Phys. Rev. B 102, 104114 (2020).
- M. Gen et al., „Crystal-field Paschen-Back effect on ruby in ultrahigh magnetic fields”, Phys. Rev. Research 2, 033257 (2020).
- R. G. Burns, Mineralogical Applications of Crystal Field Theory, 2e dr., Cambridge University Press, 1993.
- K. Nassau, The Physics and Chemistry of Color, 2e dr., Wiley, 2001.
- C. Wyman, P.-P. Sloan, P. Shirley, „Simple analytic approximations to the CIE XYZ color matching functions”, J. Comput. Graph. Tech. 2, 1 (2013).
- O. Madelung, Semiconductors: Data Handbook, 3e dr., Springer, 2004.
- P. Y. Yu, M. Cardona, Fundamentals of Semiconductors, 4e dr., Springer, 2010.
- J. H. Conway, H. Burgiel, C. Goodman-Strauss, The Symmetries of Things, A K Peters, 2008.
- M. Baake, U. Grimm, Aperiodic Order, vol. 1, Cambridge University Press, 2013.
- N. G. de Bruijn, „Algebraic theory of Penrose's non-periodic tilings of the plane”, Indag. Math. 43, 39 (1981).
- M. Baake, R. V. Moody, P. A. B. Pleasants, „Diffraction from visible lattice points and k-th power free integers”, Discrete Math. 221, 3 (2000).
- D. Shechtman, I. Blech, D. Gratias, J. W. Cahn, Phys. Rev. Lett. 53, 1951 (1984).
- P. J. Lu, P. J. Steinhardt, „Decagonal and quasi-crystalline tilings in medieval Islamic architecture”, Science 315, 1106 (2007).






































