Laue
Polski

Przykłady i ćwiczenia

Laue zawiera gotowe do otwarcia dokumenty w języku interfejsu. Przycisk Przykłady je prezentuje; każdy otwiera się jako kopia bez tytułu, którą można dowolnie zmieniać. Ćwiczenia otwierają panel tutora.

Ćwiczenia (Tutor)

Pierwsze kroki: motyw, który się przyciąga

Przysuń motyw do skrzyżowania luster: jego kopie zlewają się w jedną, a on przyjmuje symetrię tego miejsca.

Pierwsze kroki: odkryj regułę parkietażu

Wzór heksagonalny z ukrytą regułą: znajdź, o ile się obraca.

Pierwsze kroki: policz ramiona

Mandala obraca się wokół swojego środka: ile ramion ma ta?

Pierwsze kroki: wiatraczek

Umieść jeden motyw i zobacz, jak reguła go powtarza: ćwierćobroty, bez luster.

Ćwiczenie: CsCl nie jest centrowany przestrzennie

Linie, które centrowanie przestrzenne by wygasiło, są obecne.

Ćwiczenie: brakujące linie diamentu

Poślizg d i atomy, które się znoszą: dlaczego brakuje 200 i 222.

Ćwiczenie: dlaczego arsenek galu świeci

Przerwa prosta w Γ, jej wartość i barwa emitowanego światła.

Ćwiczenie: dlaczego osiem węgli?

Diament ma tylko jedno położenie, a mimo to osiem atomów na komórkę. Dowiedz się, skąd bierze się ta liczba.

Ćwiczenie: dyfraktogram heksagonalny

Magnez: wskaźniki heksagonalne, oś śrubowa 6₃ i krotności linii.

Ćwiczenie: dyfraktogram proszkowy soli

Zaindeksuj pierwsze linie, znajdź ich kąty, policz ich refleksy.

Ćwiczenie: fluoryt CaF₂

Ca w sieci centrowanej na ścianach, F w każdej luce tetraedrycznej.

Ćwiczenie: fryz z półobrotami

Fryz z ukrytą grupą: znajdź jego półobroty, zwierciadła i odbicia z poślizgiem, i nazwij grupę.

Ćwiczenie: grafit

Warstwy sześciokątów ułożone ABAB: grupa, klasa i wiązania węgla.

Ćwiczenie: grupa kwarcu

Kwarc α z ukrytą grupą: znajdź jego osie śrubowe, jego klasę i jego klasę Lauego.

Ćwiczenie: grupa rutylu

Rutyl TiO₂ z ukrytą grupą: oś śrubowa 4₂, płaszczyzny poślizgu i klasa, która po nich zostaje.

Ćwiczenie: gęstość kwarcu

Komórka heksagonalna, trzy jednostki SiO₂ i czworościan SiO₄.

Ćwiczenie: heksagonalne gęste upakowanie

Magnez układa swoje atomy tak ciasno, jak to możliwe, w heksagonalnych warstwach ułożonych ABAB. Zbuduj go z P6_3/mmc.

Ćwiczenie: ile punktów widzisz?

Które punkty sieci kwadratowej widać z początku układu i jaką część sieci stanowią?

Ćwiczenie: jaka grupa płaska?

Wzór z ukrytą grupą: znajdź punkty obrotu, linie zwierciadlane i poślizgu, i nazwij grupę.

Ćwiczenie: jaka jest gęstość soli?

Jednostki wzorowe, gęstość i oktaedr wokół każdego jonu.

Ćwiczenie: kalcyt i korund, jedna grupa przestrzenna

Ta sama grupa R-3c dla dwóch bardzo różnych kryształów: klasy, położenia i trójkąt węglanowy.

Ćwiczenie: kryształ regularny bez środka symetrii

Blenda cynkowa jest regularna, ale nie centrosymetryczna: znajdź jej klasę, jej klasę Lauego i liczbę koordynacyjną cynku.

Ćwiczenie: kwadraty i romby

Parkietaż Ammanna-Beenkera: znajdź rząd jego symetrii i niewymierny stosunek jego dwóch płytek.

Ćwiczenie: lauegram kwarcu

Symetria, jaką może pokazać lauegram, i płaszczyzny plamki w komórce heksagonalnej.

Ćwiczenie: lauegram soli

Odczytaj symetrię lauegramu, a potem przejdź od plamki do płaszczyzn, które ją wytworzyły.

Ćwiczenie: linie sieci centrowanej przestrzennie

Żelazo α: centrowanie I i jego linie.

Ćwiczenie: magnez, heksagonalne gęste upakowanie

Dwunastu sąsiadów, dwa atomy na komórkę, położenie bez inwersji.

Ćwiczenie: metal, miedź

Dlaczego pasma miedzi nie zostawiają przerwy: nieparzysta liczba elektronów i pasmo przecinające poziom Fermiego.

Ćwiczenie: miedź, regularna centrowana na ścianach

Cztery atomy, dwunastu sąsiadów, gęsty metal.

Ćwiczenie: perowskit SrTiO₃

Idealny perowskit regularny: trzy położenia, oktaedr, jedna jednostka wzorowa.

Ćwiczenie: położenia Wyckoffa rutylu

Krotności i symetrie położeń w P4₂/mnm.

Ćwiczenie: poślizgi bez zwierciadeł

Wzór z ukrytą grupą, złożony tylko z półobrotów i odbić z poślizgiem: znajdź je i nazwij grupę.

Ćwiczenie: przerwa energetyczna krzemu

Elektrony walencyjne, przerwa odczytana z pasm, jej położenie w strefie Brillouina i światło pochłaniane przez krzem.

Ćwiczenie: rubin i szafir, jeden kryształ

Korund, kryształ rubinu i szafiru: ilu sąsiadów ma każdy glin, ile jednostek wzorowych mieści komórka i dlaczego jest tak gęsty.

Ćwiczenie: symetria, której nie może mieć żaden kryształ

Parkietaż Penrose'a i jego dyfrakcja: znajdź rząd symetrii, którego nie może mieć kryształ okresowy, i złoty stosunek ukryty w płytkach.

Ćwiczenie: szmaragd, krzemian pierścieniowy

Beryl, kryształ szmaragdu i akwamarynu: koordynacja każdego kationu i otwarte kanały wzdłuż c.

Ćwiczenie: wzorzec LaB₆

Wzorzec dyfraktometrów: pierwsze linie i komórka wyznaczona z jednej linii.

Ćwiczenie: wzór heksagonalny

Trzykrotne punkty obrotu i linie zwierciadlane — ale jaka grupa płaska?

Ćwiczenie: zbuduj CsCl

Prymitywna komórka regularna, dwa jony: dlaczego CsCl nie jest centrowany przestrzennie.

Ćwiczenie: zbuduj blendę cynkową

ZnS w F-43m: połowa luk tetraedrycznych zajęta.

Ćwiczenie: zbuduj fluoryt

Wypełnij komórkę regularną centrowaną na ścianach grupy Fm-3m atomami Ca i F.

Ćwiczenie: zbuduj perowskit

SrTiO₃ w Pm-3m: Ti w wierzchołkach, Sr w środku, O w połowie krawędzi.

Ćwiczenie: zbuduj rutyl

P4₂/mnm: Ti w 2a, O w 4f z jednym parametrem swobodnym.

Ćwiczenie: zbuduj sól kamienną

Zacznij od pustej komórki Fm-3m i zbuduj NaCl, umieszczając jego dwa jony we właściwych położeniach Wyckoffa.

Ćwiczenie: zwierciadła w poprzek pasa

Fryz z ukrytą grupą: znajdź jego zwierciadła i nazwij grupę.

Ćwiczenie: ślady stóp

Fryz z ukrytą grupą, jak szereg śladów stóp: znajdź jego symetrię i nazwij ją.

Ćwiczenie: żelazo centrowane przestrzennie

Żelazo α: atomy na komórkę, sąsiedzi, gęstość.

Kryształy

Arsenek galu (GaAs)

Struktura blendy cynkowej i półprzewodnik o przerwie prostej: wierzchołek pasm walencyjnych i dno pasm przewodnictwa leżą oba w Γ, dlatego emituje on światło (diody LED i lasery podczerwieni).

Arsenek glinu i galu (Al₀.₃Ga₀.₇As)

Stop: struktura blendy cynkowej GaAs, w której trzy atomy galu na dziesięć zastąpiono losowo glinem. Położenie kationu jest współdzielone — 70 % Ga, 30 % Al — a komórka spełnia prawo Vegarda między GaAs (5,6533 Å) a AlAs (5,6614 Å). Stopy z tej rodziny tworzą bariery laserów ze studniami kwantowymi i tranzystorów telefonów komórkowych.

Arsenek indu i galu (In₀.₅₃Ga₀.₄₇As)

Stop osadzany epitaksjalnie na fosforku indu: przy 53 % indu w położeniu kationu prawo Vegarda daje komórkę samego InP (a = 5,868 Å), więc warstwy rosną bez naprężeń. Jego przerwa, 0,75 eV, czyni go detektorem telekomunikacji światłowodowej na 1,55 µm. Obliczenie pasm traktuje go jako kryształ wirtualny: 0,91 eV, bez ugięcia przerwy; przesuń x w sekcji Stop, aby przejść od InAs do GaAs.

Beryl (Be₃Al₂Si₆O₁₈): szmaragd i akwamaryn

Pierścienie z sześciu tetraedrów SiO₄ ułożone wzdłuż c pozostawiają otwarte kanały; łączą je beryl (tetraedrycznie) i glin (oktaedrycznie). Ślad chromu lub wanadu w położeniu glinu daje szmaragd (zielony), żelazo — akwamaryn (niebieski).

Chlorek cezu (CsCl)

Prymitywna komórka regularna z jednym jonem w narożu i drugim w środku. Wygląda na przestrzennie centrowaną, ale oba położenia zajmują różne jony: sieć jest prymitywna, Pm-3m, a nie Im-3m.

Diament (C)

Jedno położenie, 8a w Fd-3m (wybór początku 2), o symetrii położenia -43m bez inwersji: każdy węgiel jest tetraedryczny, a środki inwersji leżą między atomami.

Fluorek manganu (MnF₂)

Struktura rutylu z Mn²⁺ (S = 5/2): Mn w narożach i Mn w środku komórki są poniżej 67 K antyrównoległe, momenty wzdłuż c. Klasyczny antyferromagnetyk badań fal spinowych.

Fluoryt (CaF₂)

Wapń w sieci regularnej ściennie centrowanej (4a), fluor w każdej luce tetraedrycznej (8c): każdy Ca ma osiem F w narożach sześcianu, każdy F cztery Ca w tetraedrze.

Grafit (C)

Grafit heksagonalny: warstwy o strukturze plastra miodu ułożone ABAB wzdłuż c, węgiel w 2b i 2c grupy P6₃/mmc. Wiązania 1,42 Å w obrębie warstwy, 3,35 Å między warstwami.

Heksaborek lantanu (LaB₆)

Lantan w 1a, oktaedry boru wokół 1b (6f, x ½ ½): proszkowy wzorzec NIST SRM 660, którego rzeczywisty pomiar Laue potrafi dopasować.

Kalcyt (CaCO₃)

Najpospolitszy węglan i kryształ dwójłomności: płaskie, wzajemnie równoległe grupy CO₃ między warstwami wapnia. Ta sama grupa przestrzenna co korund, R-3c, z węglem na osiach trzykrotnych (6a) i wapniem w środkach symetrii (6b).

Korund (Al₂O₃): rubin i szafir

Tlenek glinu, drugi pod względem twardości minerał. Czysty jest bezbarwny; odrobina chromu w miejsce glinu daje rubin (czerwony), żelazo i tytan — niebieski szafir: ta sama struktura, R-3c, tleny w niemal heksagonalnym najgęstszym upakowaniu, glin w dwóch trzecich luk oktaedrycznych.

Krzem (Si)

Struktura diamentu i półprzewodnik elektroniki: jego pasma z pseudopotencjału empirycznego, przerwa skośna od Γ do linii Δ i absorpcja światła powyżej niej.

Kwarc α (SiO₂)

Struktura chiralna zbudowana na osiach śrubowych 3₂ (P3_221). Krzem leży na osiach dwukrotnych (3a), tlen w położeniu ogólnym (6c): trzy jednostki wzorowe na komórkę, każdy krzem w tetraedrze tlenów (dwa w odległości 1,604 Å, dwa 1,613 Å).

Magnez (Mg)

Heksagonalne najgęstsze upakowanie, ułożone w sekwencji AB wzdłuż c: dwa atomy w 2c grupy P6₃/mmc, przy c/a = 1,624, tuż poniżej idealnej wartości 1,633.

Miedź (Cu)

Regularna ściennie centrowana: jeden atom w 4a, dwunastu sąsiadów w odległości a/√2. Najgęstsze upakowanie kul, ułożone w sekwencji ABC wzdłuż [111].

Perowskit (SrTiO₃)

Idealny perowskit regularny: Ti w 1a w oktaedrze z O (3d), Sr w 1b w luce kubooktaedrycznej między oktaedrami. Poniżej 105 K staje się tetragonalny.

Rubin (Cr³⁺ w korundzie)

Mniej więcej jeden atom glinu na sto zastąpiony chromem. W swoim oktaedrze z tlenów Cr³⁺ pochłania w dwóch szerokich pasmach, żółtozielonym (⁴T₂, 556 nm) i fioletowym (⁴T₁, 407 nm): przechodzi czerwień z odrobiną błękitu.

Rutyl (TiO₂)

Tytan w 2a, tlen w 4f (x, x, 0) grupy P4₂/mnm: łańcuchy oktaedrów TiO₆ dzielących krawędzie wzdłuż c, połączone narożami.

Sfaleryt (ZnS)

Blenda cynkowa: struktura diamentu z dwoma rodzajami atomów, Zn w 4a i S w 4c grupy F-43m, każdy związany tetraedrycznie z drugim. Brak środka symetrii: kryształ jest piezoelektryczny.

Szafir niebieski (Fe i Ti w korundzie)

Znów korund, ze śladami żelaza i tytanu w sąsiednich położeniach glinu: elektron przeskakuje z Fe²⁺ na Ti⁴⁺, pochłaniając światło żółtoczerwone (szerokie pasmo w pobliżu 590 nm), i kamień jest niebieski.

Szmaragd (Cr³⁺ w berylu)

Ten sam Cr³⁺ co w rubinie, w położeniu glinu w berylu. Pole tlenów jest tu słabsze: oba pasma przesuwają się ku niższym energiom, czerwień zostaje pochłonięta, a zieleń przechodzi.

Sól kamienna (NaCl)

Dwa położenia szczególne Fm-3m, 4a i 4b, każde o pełnej regularnej symetrii położenia: cztery jednostki wzorowe na komórkę, każdy jon otoczony oktaedrycznie przez drugi.

Sól kamienna z centrami F

Sól kamienna naświetlona promieniami rentgenowskimi lub ogrzana w parach sodu: elektrony wypełniają część wakansów chlorkowych. Każde takie centrum F pochłania niebieskie światło w pobliżu 465 nm (prawo Mollwo i Iveya), a kryształ staje się żółtobrązowy.

Tlenek chromu (Cr₂O₃)

Struktura korundu z Cr³⁺ (S = 3/2), antyferromagnetyczny kuzyn rubinu: poniżej 307 K cztery Cr wzdłuż c występują na przemian − + − +, momenty wzdłuż c. Jego grupa magnetyczna R-3′c′ łamie zarówno inwersję, jak i odwrócenie czasu, ale zachowuje ich iloczyn: pole elektryczne go magnesuje (efekt magnetoelektryczny, przewidziany przez Dzialoszynskiego w 1959 r., zmierzony przez Astrowa w 1960 r.).

Tlenek litowo-kobaltowy (LiCoO₂): katoda akumulatora

Katoda pierwszych akumulatorów litowo-jonowych (Sony, 1991). Warstwy oktaedrów CoO₂, R-3m, z litem w lukach oktaedrycznych między nimi. Podczas ładowania lit opuszcza swoje warstwy, a napięcie rośnie od 3,9 do 4,2 V; przy połowicznym zapełnieniu jony porządkują się w rzędy, a krzywa napięcia robi mały stopień.

Tlenek manganu (MnO)

Struktura soli kamiennej z Mn²⁺ (S = 5/2): poniżej 117 K pierwszy antyferromagnetyk, którego uporządkowanie zobaczyły neutrony (Shull i Smart, 1949). Ferromagnetyczne płaszczyzny (111) zmieniają zwrot z jednej na następną, k = (½,½,½): komórka magnetyczna jest wzdłuż każdej osi dwa razy większa od komórki kryształu.

Tlenek niklu (NiO)

Struktura soli kamiennej z Ni²⁺ (S = 1), antyferromagnetyczna poniżej 523 K, z tym samym uporządkowaniem co MnO. Ścieżka Ni–O–Ni pod kątem 180° silnie sprzęga drugich sąsiadów (J₂); ścieżka pod kątem 90° między pierwszymi sąsiadami jest słaba i ferromagnetyczna.

Żelazo α (Fe)

Regularna przestrzennie centrowana: jeden atom w 2a, ośmiu sąsiadów w odległości a√3/2 i sześciu kolejnych tuż dalej, w odległości a.

Parkietaże

Kwadratowy parkietaż wiatraczkowy (p4gm)

Motyw w położeniu ogólnym p4gm powtarza się osiem razy na komórkę; motyw na przecięciu zwierciadeł (2b) tylko dwa razy. Linie poślizgu między zwierciadłami tworzą wiatraczek.

Litera F w grupie p4mm

Litera F nie ma własnej symetrii: każda z jej ośmiu kopii w komórce pokazuje operację, która ją utworzyła – cztery obrócone przez punkty czterokrotne, cztery odbite. Zmień grupę na p4, a odbite znikną.

Rozeta (p6m)

Jeden rysunek odręczny powtórzony przez p6m, sześciokątny kalejdoskop: sześć luster przez każdy środek. Zmień grupę, aby zobaczyć, jak ten sam rysunek staje się rozetą z ćwierćobrotów (p4) lub kwadratowym kalejdoskopem (p4mm).

Kwazikryształy

Girih na parkietażu Penrose'a

Perskie plecionki ułożone na rombach Penrose'a: dziesięcioramienne gwiazdy i dziesięciokąty, jak w sanktuarium Darb-i Imam w Isfahanie (1453). Zmień kolor płytek, kąt linii albo narysuj własną płytkę.

Kwadraty i romby Ammanna-Beenkera

Cztery siatki pod kątem 45°: kwadraty i romby 45° w stosunku 1 : √2, z ośmiokrotną symetrią. Jego okno w przestrzeni prostopadłej to ośmiokąt foremny.

Punkty widoczne sieci kwadratowej

Punkty ℤ², które widzi obserwator w początku układu: te, których współrzędne nie mają wspólnego dzielnika. Około 61 % sieci (6/π²), nigdy okresowe, z dziurami każdej wielkości — a jednak obraz dyfrakcyjny z ostrych pików Bragga, w każdym punkcie wymiernym o mianowniku wolnym od kwadratów.

Romby Penrose'a

Pięć rodzin prostych równoległych, jeden romb na każde przecięcie: grube i cienkie romby w złotym stosunku, które nigdy się nie powtarzają, i obraz dyfrakcyjny z ostrymi pikami o dziesięciokrotnej symetrii — niemożliwy dla kryształu okresowego.

Romby Penrose'a przez inflację

Zacznij od koła z dziesięciu trójkątów i dziel każdy, generacja po generacji, na mniejsze, pomniejszone w złotym stosunku: ten sam parkietaż, wyrastający ze środka.

Zellige na parkietażu Ammanna-Beenkera

Ośmioramienne gwiazdy marokańskiego zellige, wykreślone tymi samymi plecionkami na kwadratach i rombach parkietażu Ammanna-Beenkera: linie, które nigdy się nie urywają, wzór, który nigdy się nie powtarza.

Rozety (mandale)

Kwiat 5-krotny (C₅)

Pięć obrotów i żadnego lustra: ramiona skręcają wszystkie w tę samą stronę, jak wiatraczek. Symetria 5-krotna jest dozwolona dla figury, nigdy dla parkietażu okresowego — ograniczenie krystalograficzne w jednym spojrzeniu.

Mandala (D₁₃)

Trzynaście obrotów i trzynaście luster, rząd, którego żaden kryształ nie może mieć. Rysowany odręcznie, linia po linii, w zacienionym wycinku: każda linia powraca dwadzieścia sześć razy.

Mandala (D₈)

Osiem obrotów i osiem luster: rysuj w zacienionym sektorze, jednej ósmej półobrotu, a figura uzupełni się sama. Motyw na lustrze ma osiem kopii, motyw między dwoma lustrami – szesnaście.

Rozeta (D₁₂)

Dwanaście obrotów i dwanaście luster, jak w gotyckiej rozecie; z opcją „Dwa kolory” odbicia lustrzane przyjmują drugi kolor, a sektory się przeplatają.