Przykłady i ćwiczenia
Laue zawiera gotowe do otwarcia dokumenty w języku interfejsu. Przycisk Przykłady je prezentuje; każdy otwiera się jako kopia bez tytułu, którą można dowolnie zmieniać. Ćwiczenia otwierają panel tutora.
Ćwiczenia (Tutor)
Pierwsze kroki: motyw, który się przyciąga
Przysuń motyw do skrzyżowania luster: jego kopie zlewają się w jedną, a on przyjmuje symetrię tego miejsca.
Pierwsze kroki: odkryj regułę parkietażu
Wzór heksagonalny z ukrytą regułą: znajdź, o ile się obraca.
Pierwsze kroki: policz ramiona
Mandala obraca się wokół swojego środka: ile ramion ma ta?
Pierwsze kroki: wiatraczek
Umieść jeden motyw i zobacz, jak reguła go powtarza: ćwierćobroty, bez luster.
Ćwiczenie: CsCl nie jest centrowany przestrzennie
Linie, które centrowanie przestrzenne by wygasiło, są obecne.
Ćwiczenie: brakujące linie diamentu
Poślizg d i atomy, które się znoszą: dlaczego brakuje 200 i 222.
Ćwiczenie: dlaczego arsenek galu świeci
Przerwa prosta w Γ, jej wartość i barwa emitowanego światła.
Ćwiczenie: dlaczego osiem węgli?
Diament ma tylko jedno położenie, a mimo to osiem atomów na komórkę. Dowiedz się, skąd bierze się ta liczba.
Ćwiczenie: dyfraktogram heksagonalny
Magnez: wskaźniki heksagonalne, oś śrubowa 6₃ i krotności linii.
Ćwiczenie: dyfraktogram proszkowy soli
Zaindeksuj pierwsze linie, znajdź ich kąty, policz ich refleksy.
Ćwiczenie: fluoryt CaF₂
Ca w sieci centrowanej na ścianach, F w każdej luce tetraedrycznej.
Ćwiczenie: fryz z półobrotami
Fryz z ukrytą grupą: znajdź jego półobroty, zwierciadła i odbicia z poślizgiem, i nazwij grupę.
Ćwiczenie: grafit
Warstwy sześciokątów ułożone ABAB: grupa, klasa i wiązania węgla.
Ćwiczenie: grupa kwarcu
Kwarc α z ukrytą grupą: znajdź jego osie śrubowe, jego klasę i jego klasę Lauego.
Ćwiczenie: grupa rutylu
Rutyl TiO₂ z ukrytą grupą: oś śrubowa 4₂, płaszczyzny poślizgu i klasa, która po nich zostaje.
Ćwiczenie: gęstość kwarcu
Komórka heksagonalna, trzy jednostki SiO₂ i czworościan SiO₄.
Ćwiczenie: heksagonalne gęste upakowanie
Magnez układa swoje atomy tak ciasno, jak to możliwe, w heksagonalnych warstwach ułożonych ABAB. Zbuduj go z P6_3/mmc.
Ćwiczenie: ile punktów widzisz?
Które punkty sieci kwadratowej widać z początku układu i jaką część sieci stanowią?
Ćwiczenie: jaka grupa płaska?
Wzór z ukrytą grupą: znajdź punkty obrotu, linie zwierciadlane i poślizgu, i nazwij grupę.
Ćwiczenie: jaka jest gęstość soli?
Jednostki wzorowe, gęstość i oktaedr wokół każdego jonu.
Ćwiczenie: kalcyt i korund, jedna grupa przestrzenna
Ta sama grupa R-3c dla dwóch bardzo różnych kryształów: klasy, położenia i trójkąt węglanowy.
Ćwiczenie: kryształ regularny bez środka symetrii
Blenda cynkowa jest regularna, ale nie centrosymetryczna: znajdź jej klasę, jej klasę Lauego i liczbę koordynacyjną cynku.
Ćwiczenie: kwadraty i romby
Parkietaż Ammanna-Beenkera: znajdź rząd jego symetrii i niewymierny stosunek jego dwóch płytek.
Ćwiczenie: lauegram kwarcu
Symetria, jaką może pokazać lauegram, i płaszczyzny plamki w komórce heksagonalnej.
Ćwiczenie: lauegram soli
Odczytaj symetrię lauegramu, a potem przejdź od plamki do płaszczyzn, które ją wytworzyły.
Ćwiczenie: linie sieci centrowanej przestrzennie
Żelazo α: centrowanie I i jego linie.
Ćwiczenie: magnez, heksagonalne gęste upakowanie
Dwunastu sąsiadów, dwa atomy na komórkę, położenie bez inwersji.
Ćwiczenie: metal, miedź
Dlaczego pasma miedzi nie zostawiają przerwy: nieparzysta liczba elektronów i pasmo przecinające poziom Fermiego.
Ćwiczenie: miedź, regularna centrowana na ścianach
Cztery atomy, dwunastu sąsiadów, gęsty metal.
Ćwiczenie: perowskit SrTiO₃
Idealny perowskit regularny: trzy położenia, oktaedr, jedna jednostka wzorowa.
Ćwiczenie: położenia Wyckoffa rutylu
Krotności i symetrie położeń w P4₂/mnm.
Ćwiczenie: poślizgi bez zwierciadeł
Wzór z ukrytą grupą, złożony tylko z półobrotów i odbić z poślizgiem: znajdź je i nazwij grupę.
Ćwiczenie: przerwa energetyczna krzemu
Elektrony walencyjne, przerwa odczytana z pasm, jej położenie w strefie Brillouina i światło pochłaniane przez krzem.
Ćwiczenie: rubin i szafir, jeden kryształ
Korund, kryształ rubinu i szafiru: ilu sąsiadów ma każdy glin, ile jednostek wzorowych mieści komórka i dlaczego jest tak gęsty.
Ćwiczenie: symetria, której nie może mieć żaden kryształ
Parkietaż Penrose'a i jego dyfrakcja: znajdź rząd symetrii, którego nie może mieć kryształ okresowy, i złoty stosunek ukryty w płytkach.
Ćwiczenie: szmaragd, krzemian pierścieniowy
Beryl, kryształ szmaragdu i akwamarynu: koordynacja każdego kationu i otwarte kanały wzdłuż c.
Ćwiczenie: wzorzec LaB₆
Wzorzec dyfraktometrów: pierwsze linie i komórka wyznaczona z jednej linii.
Ćwiczenie: wzór heksagonalny
Trzykrotne punkty obrotu i linie zwierciadlane — ale jaka grupa płaska?
Ćwiczenie: zbuduj CsCl
Prymitywna komórka regularna, dwa jony: dlaczego CsCl nie jest centrowany przestrzennie.
Ćwiczenie: zbuduj blendę cynkową
ZnS w F-43m: połowa luk tetraedrycznych zajęta.
Ćwiczenie: zbuduj fluoryt
Wypełnij komórkę regularną centrowaną na ścianach grupy Fm-3m atomami Ca i F.
Ćwiczenie: zbuduj perowskit
SrTiO₃ w Pm-3m: Ti w wierzchołkach, Sr w środku, O w połowie krawędzi.
Ćwiczenie: zbuduj rutyl
P4₂/mnm: Ti w 2a, O w 4f z jednym parametrem swobodnym.
Ćwiczenie: zbuduj sól kamienną
Zacznij od pustej komórki Fm-3m i zbuduj NaCl, umieszczając jego dwa jony we właściwych położeniach Wyckoffa.
Ćwiczenie: zwierciadła w poprzek pasa
Fryz z ukrytą grupą: znajdź jego zwierciadła i nazwij grupę.
Ćwiczenie: ślady stóp
Fryz z ukrytą grupą, jak szereg śladów stóp: znajdź jego symetrię i nazwij ją.
Ćwiczenie: żelazo centrowane przestrzennie
Żelazo α: atomy na komórkę, sąsiedzi, gęstość.
Kryształy
Arsenek galu (GaAs)
Struktura blendy cynkowej i półprzewodnik o przerwie prostej: wierzchołek pasm walencyjnych i dno pasm przewodnictwa leżą oba w Γ, dlatego emituje on światło (diody LED i lasery podczerwieni).
Arsenek glinu i galu (Al₀.₃Ga₀.₇As)
Stop: struktura blendy cynkowej GaAs, w której trzy atomy galu na dziesięć zastąpiono losowo glinem. Położenie kationu jest współdzielone — 70 % Ga, 30 % Al — a komórka spełnia prawo Vegarda między GaAs (5,6533 Å) a AlAs (5,6614 Å). Stopy z tej rodziny tworzą bariery laserów ze studniami kwantowymi i tranzystorów telefonów komórkowych.
Arsenek indu i galu (In₀.₅₃Ga₀.₄₇As)
Stop osadzany epitaksjalnie na fosforku indu: przy 53 % indu w położeniu kationu prawo Vegarda daje komórkę samego InP (a = 5,868 Å), więc warstwy rosną bez naprężeń. Jego przerwa, 0,75 eV, czyni go detektorem telekomunikacji światłowodowej na 1,55 µm. Obliczenie pasm traktuje go jako kryształ wirtualny: 0,91 eV, bez ugięcia przerwy; przesuń x w sekcji Stop, aby przejść od InAs do GaAs.
Beryl (Be₃Al₂Si₆O₁₈): szmaragd i akwamaryn
Pierścienie z sześciu tetraedrów SiO₄ ułożone wzdłuż c pozostawiają otwarte kanały; łączą je beryl (tetraedrycznie) i glin (oktaedrycznie). Ślad chromu lub wanadu w położeniu glinu daje szmaragd (zielony), żelazo — akwamaryn (niebieski).
Chlorek cezu (CsCl)
Prymitywna komórka regularna z jednym jonem w narożu i drugim w środku. Wygląda na przestrzennie centrowaną, ale oba położenia zajmują różne jony: sieć jest prymitywna, Pm-3m, a nie Im-3m.
Diament (C)
Jedno położenie, 8a w Fd-3m (wybór początku 2), o symetrii położenia -43m bez inwersji: każdy węgiel jest tetraedryczny, a środki inwersji leżą między atomami.
Fluorek manganu (MnF₂)
Struktura rutylu z Mn²⁺ (S = 5/2): Mn w narożach i Mn w środku komórki są poniżej 67 K antyrównoległe, momenty wzdłuż c. Klasyczny antyferromagnetyk badań fal spinowych.
Fluoryt (CaF₂)
Wapń w sieci regularnej ściennie centrowanej (4a), fluor w każdej luce tetraedrycznej (8c): każdy Ca ma osiem F w narożach sześcianu, każdy F cztery Ca w tetraedrze.
Grafit (C)
Grafit heksagonalny: warstwy o strukturze plastra miodu ułożone ABAB wzdłuż c, węgiel w 2b i 2c grupy P6₃/mmc. Wiązania 1,42 Å w obrębie warstwy, 3,35 Å między warstwami.
Heksaborek lantanu (LaB₆)
Lantan w 1a, oktaedry boru wokół 1b (6f, x ½ ½): proszkowy wzorzec NIST SRM 660, którego rzeczywisty pomiar Laue potrafi dopasować.
Kalcyt (CaCO₃)
Najpospolitszy węglan i kryształ dwójłomności: płaskie, wzajemnie równoległe grupy CO₃ między warstwami wapnia. Ta sama grupa przestrzenna co korund, R-3c, z węglem na osiach trzykrotnych (6a) i wapniem w środkach symetrii (6b).
Korund (Al₂O₃): rubin i szafir
Tlenek glinu, drugi pod względem twardości minerał. Czysty jest bezbarwny; odrobina chromu w miejsce glinu daje rubin (czerwony), żelazo i tytan — niebieski szafir: ta sama struktura, R-3c, tleny w niemal heksagonalnym najgęstszym upakowaniu, glin w dwóch trzecich luk oktaedrycznych.
Krzem (Si)
Struktura diamentu i półprzewodnik elektroniki: jego pasma z pseudopotencjału empirycznego, przerwa skośna od Γ do linii Δ i absorpcja światła powyżej niej.
Kwarc α (SiO₂)
Struktura chiralna zbudowana na osiach śrubowych 3₂ (P3_221). Krzem leży na osiach dwukrotnych (3a), tlen w położeniu ogólnym (6c): trzy jednostki wzorowe na komórkę, każdy krzem w tetraedrze tlenów (dwa w odległości 1,604 Å, dwa 1,613 Å).
Magnez (Mg)
Heksagonalne najgęstsze upakowanie, ułożone w sekwencji AB wzdłuż c: dwa atomy w 2c grupy P6₃/mmc, przy c/a = 1,624, tuż poniżej idealnej wartości 1,633.
Miedź (Cu)
Regularna ściennie centrowana: jeden atom w 4a, dwunastu sąsiadów w odległości a/√2. Najgęstsze upakowanie kul, ułożone w sekwencji ABC wzdłuż [111].
Perowskit (SrTiO₃)
Idealny perowskit regularny: Ti w 1a w oktaedrze z O (3d), Sr w 1b w luce kubooktaedrycznej między oktaedrami. Poniżej 105 K staje się tetragonalny.
Rubin (Cr³⁺ w korundzie)
Mniej więcej jeden atom glinu na sto zastąpiony chromem. W swoim oktaedrze z tlenów Cr³⁺ pochłania w dwóch szerokich pasmach, żółtozielonym (⁴T₂, 556 nm) i fioletowym (⁴T₁, 407 nm): przechodzi czerwień z odrobiną błękitu.
Rutyl (TiO₂)
Tytan w 2a, tlen w 4f (x, x, 0) grupy P4₂/mnm: łańcuchy oktaedrów TiO₆ dzielących krawędzie wzdłuż c, połączone narożami.
Sfaleryt (ZnS)
Blenda cynkowa: struktura diamentu z dwoma rodzajami atomów, Zn w 4a i S w 4c grupy F-43m, każdy związany tetraedrycznie z drugim. Brak środka symetrii: kryształ jest piezoelektryczny.
Szafir niebieski (Fe i Ti w korundzie)
Znów korund, ze śladami żelaza i tytanu w sąsiednich położeniach glinu: elektron przeskakuje z Fe²⁺ na Ti⁴⁺, pochłaniając światło żółtoczerwone (szerokie pasmo w pobliżu 590 nm), i kamień jest niebieski.
Szmaragd (Cr³⁺ w berylu)
Ten sam Cr³⁺ co w rubinie, w położeniu glinu w berylu. Pole tlenów jest tu słabsze: oba pasma przesuwają się ku niższym energiom, czerwień zostaje pochłonięta, a zieleń przechodzi.
Sól kamienna (NaCl)
Dwa położenia szczególne Fm-3m, 4a i 4b, każde o pełnej regularnej symetrii położenia: cztery jednostki wzorowe na komórkę, każdy jon otoczony oktaedrycznie przez drugi.
Sól kamienna z centrami F
Sól kamienna naświetlona promieniami rentgenowskimi lub ogrzana w parach sodu: elektrony wypełniają część wakansów chlorkowych. Każde takie centrum F pochłania niebieskie światło w pobliżu 465 nm (prawo Mollwo i Iveya), a kryształ staje się żółtobrązowy.
Tlenek chromu (Cr₂O₃)
Struktura korundu z Cr³⁺ (S = 3/2), antyferromagnetyczny kuzyn rubinu: poniżej 307 K cztery Cr wzdłuż c występują na przemian − + − +, momenty wzdłuż c. Jego grupa magnetyczna R-3′c′ łamie zarówno inwersję, jak i odwrócenie czasu, ale zachowuje ich iloczyn: pole elektryczne go magnesuje (efekt magnetoelektryczny, przewidziany przez Dzialoszynskiego w 1959 r., zmierzony przez Astrowa w 1960 r.).
Tlenek litowo-kobaltowy (LiCoO₂): katoda akumulatora
Katoda pierwszych akumulatorów litowo-jonowych (Sony, 1991). Warstwy oktaedrów CoO₂, R-3m, z litem w lukach oktaedrycznych między nimi. Podczas ładowania lit opuszcza swoje warstwy, a napięcie rośnie od 3,9 do 4,2 V; przy połowicznym zapełnieniu jony porządkują się w rzędy, a krzywa napięcia robi mały stopień.
Tlenek manganu (MnO)
Struktura soli kamiennej z Mn²⁺ (S = 5/2): poniżej 117 K pierwszy antyferromagnetyk, którego uporządkowanie zobaczyły neutrony (Shull i Smart, 1949). Ferromagnetyczne płaszczyzny (111) zmieniają zwrot z jednej na następną, k = (½,½,½): komórka magnetyczna jest wzdłuż każdej osi dwa razy większa od komórki kryształu.
Tlenek niklu (NiO)
Struktura soli kamiennej z Ni²⁺ (S = 1), antyferromagnetyczna poniżej 523 K, z tym samym uporządkowaniem co MnO. Ścieżka Ni–O–Ni pod kątem 180° silnie sprzęga drugich sąsiadów (J₂); ścieżka pod kątem 90° między pierwszymi sąsiadami jest słaba i ferromagnetyczna.
Żelazo α (Fe)
Regularna przestrzennie centrowana: jeden atom w 2a, ośmiu sąsiadów w odległości a√3/2 i sześciu kolejnych tuż dalej, w odległości a.
Parkietaże
Kwadratowy parkietaż wiatraczkowy (p4gm)
Motyw w położeniu ogólnym p4gm powtarza się osiem razy na komórkę; motyw na przecięciu zwierciadeł (2b) tylko dwa razy. Linie poślizgu między zwierciadłami tworzą wiatraczek.
Litera F w grupie p4mm
Litera F nie ma własnej symetrii: każda z jej ośmiu kopii w komórce pokazuje operację, która ją utworzyła – cztery obrócone przez punkty czterokrotne, cztery odbite. Zmień grupę na p4, a odbite znikną.
Rozeta (p6m)
Jeden rysunek odręczny powtórzony przez p6m, sześciokątny kalejdoskop: sześć luster przez każdy środek. Zmień grupę, aby zobaczyć, jak ten sam rysunek staje się rozetą z ćwierćobrotów (p4) lub kwadratowym kalejdoskopem (p4mm).
Kwazikryształy
Girih na parkietażu Penrose'a
Perskie plecionki ułożone na rombach Penrose'a: dziesięcioramienne gwiazdy i dziesięciokąty, jak w sanktuarium Darb-i Imam w Isfahanie (1453). Zmień kolor płytek, kąt linii albo narysuj własną płytkę.
Kwadraty i romby Ammanna-Beenkera
Cztery siatki pod kątem 45°: kwadraty i romby 45° w stosunku 1 : √2, z ośmiokrotną symetrią. Jego okno w przestrzeni prostopadłej to ośmiokąt foremny.
Punkty widoczne sieci kwadratowej
Punkty ℤ², które widzi obserwator w początku układu: te, których współrzędne nie mają wspólnego dzielnika. Około 61 % sieci (6/π²), nigdy okresowe, z dziurami każdej wielkości — a jednak obraz dyfrakcyjny z ostrych pików Bragga, w każdym punkcie wymiernym o mianowniku wolnym od kwadratów.
Romby Penrose'a
Pięć rodzin prostych równoległych, jeden romb na każde przecięcie: grube i cienkie romby w złotym stosunku, które nigdy się nie powtarzają, i obraz dyfrakcyjny z ostrymi pikami o dziesięciokrotnej symetrii — niemożliwy dla kryształu okresowego.
Romby Penrose'a przez inflację
Zacznij od koła z dziesięciu trójkątów i dziel każdy, generacja po generacji, na mniejsze, pomniejszone w złotym stosunku: ten sam parkietaż, wyrastający ze środka.
Zellige na parkietażu Ammanna-Beenkera
Ośmioramienne gwiazdy marokańskiego zellige, wykreślone tymi samymi plecionkami na kwadratach i rombach parkietażu Ammanna-Beenkera: linie, które nigdy się nie urywają, wzór, który nigdy się nie powtarza.
Rozety (mandale)
Kwiat 5-krotny (C₅)
Pięć obrotów i żadnego lustra: ramiona skręcają wszystkie w tę samą stronę, jak wiatraczek. Symetria 5-krotna jest dozwolona dla figury, nigdy dla parkietażu okresowego — ograniczenie krystalograficzne w jednym spojrzeniu.
Mandala (D₁₃)
Trzynaście obrotów i trzynaście luster, rząd, którego żaden kryształ nie może mieć. Rysowany odręcznie, linia po linii, w zacienionym wycinku: każda linia powraca dwadzieścia sześć razy.
Mandala (D₈)
Osiem obrotów i osiem luster: rysuj w zacienionym sektorze, jednej ósmej półobrotu, a figura uzupełni się sama. Motyw na lustrze ma osiem kopii, motyw między dwoma lustrami – szesnaście.
Rozeta (D₁₂)
Dwanaście obrotów i dwanaście luster, jak w gotyckiej rozecie; z opcją „Dwa kolory” odbicia lustrzane przyjmują drugi kolor, a sektory się przeplatają.