Laue
Polski

Nauczanie z Laue

Krystalografię rozumie się przez działanie: umieścić atom i zobaczyć, jak pojawiają się jego kopie, obrócić kryształ wzdłuż osi śrubowej, przyjrzeć się, co zwierciadło robi z literą. Do tego właśnie służy Laue, zarówno na wykładach, jak i na ćwiczeniach.

Tutor, który sprawdza

Ćwiczenia są dokumentami jak wszystkie inne, podzielonymi na kroki. Na każdym kroku student działa w pracowni – umieszcza atom, wybiera położenie – lub wpisuje odpowiedź; silnik sprawdza ją i wyjaśnia błędną odpowiedź: podaje położenie, symetrię położenia i krotność tego, co zostało zrobione, albo to, czym zaproponowana grupa różni się od grupy wzoru – rząd obrotu, lustra, poślizgi. Żadna odpowiedź nie jest zapisana z góry: akceptowane jest każde równoważne położenie, a oczekiwana grupa to grupa dokumentu, bo sprawdzana jest symetria, a nie przepisany wynik. Każdy krok ma swoje wskazówki, podawane jedna po drugiej, i swoje rozwiązanie, które wyjaśnia, dlaczego tak jest: pojawia się po poprawnej odpowiedzi, a na życzenie – gdy wskazówki się wyczerpią.

Aplikacja zawiera trzydzieści dziewięć ćwiczeń, uporządkowanych według tematu i odbiorców. Na płaszczyźnie: pierwsze kroki, grupy płaskie, fryzy, kwazikryształy (dziesięciokrotna symetria Penrose’a i złota liczba ukryta w jego rombach, stosunek √2 u Ammanna-Beenkera, proporcja 6/π² punktów widocznych). W krystalografii: sieci i gęstości (żelazo, miedź, sól, kwarc), grupy przestrzenne i klasy (kwarc, rutyl, blenda cynkowa, grafit), położenia Wyckoffa (rutyl, perowskit, fluoryt, magnez), budowanie struktur (sól kamienna, CsCl, fluoryt, perowskit, blenda cynkowa, rutyl, heksagonalne gęste upakowanie), dyfrakcja i dyfraktogramy proszkowe (zindeksowanie pierwszych linii, obliczenie d i 2θ, policzenie refleksów składających się na linię, wyjaśnienie brakujących linii diamentu). Tutor sprawdza w nich położenie Wyckoffa, krotność, symetrię położenia, grupę, klasę krystalograficzną lub klasę Lauego, Z, gęstość, liczbę koordynacyjną, odległość międzypłaszczyznową, kąt, krotność osi obrotu, stosunek liczby płytek.

Na wykładzie

Przygotuj widoki do wykładu w pracowni Kryształ – wzdłuż c, wzdłuż osi trzykrotnej, rzut z Tables – i zapisz je w dokumencie. Prezentuj pokazuje je jeden po drugim, za pomocą klawiszy strzałek, bez paneli ustawień. Na iPadzie kryształ obraca się pod palcem na oczach całej sali.

Każdy widok można wyeksportować jako wektorowy PDF, ostry w każdym rozmiarze, do materiałów dla studentów lub arkusza egzaminacyjnego: symbole elementów symetrii są takie jak w International Tables.

Najpierw płaszczyzna

17 grup płaskich to najlepszy punkt wyjścia: tu wszystko widać. Poproś studentów, by umieścili literę F i zmieniali grupę – p4, p4mm, p4gm – pytając, co się zmienia; niech narysują motyw i przyjrzą się jego dyfrakcji, w której linie poślizgu wygaszają refleksy niezależnie od motywu. Zacieniony obszar podstawowy pokazuje tę część płaszczyzny, która wystarcza do odtworzenia całości.

Poza kryształem

Kwazikryształy i punkty widoczne sieci prowadzą do fundamentalnego pytania: czym jest porządek bez okresowości? Laue pokazuje parkietaż Penrose’a, jego konstrukcję przez cięcie i rzut oraz przez inflację, a także obrazy dyfrakcyjne złożone z pików Bragga o symetrii dziesięcio-, ośmio- lub dwunastokrotnej – zabronionej dla kryształu okresowego.

W praktyce

Laue działa bez konta i bez połączenia z siecią i nie zbiera żadnych danych. Dokumenty .laue to małe pliki tekstowe, które rozsyła się e-mailem lub przez platformę kursu; otwierają się tak samo na Macu, na iPadzie i na PC. Interfejs i przykłady są dostępne w 24 językach.